Bilinçli Taksir Nedir? Cezası ve Olası Kastla Farkları

Bilinçli Taksir Nedir?

Bilinçli taksir nedir sorusu, ceza hukuku uygulamasında en sık karşılaşılan sorulardan birini oluşturmaktadır. 5237 sayılı TCK m.22/3 uyarınca bilinçli taksir, failin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin meydana gelmesi halinde söz konusu olan bir kusur türüdür. Kanun koyucu, bilinçli taksiri basit taksirden ayrı düzenleyerek daha ağır bir yaptırım öngörmüştür; zira neticeyi öngörebilen failin dikkat ve özen yükümlülüğünü yerine getirmemesi bakımından kusuru daha ağır kabul edilmektedir. Nitekim adam öldürme suçu türleri içinde bilinçli taksir, ceza miktarını doğrudan etkileyen belirleyici bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bilinçli taksir ne demek sorusuna verilecek en yalın cevap şudur: fail, gerçekleştirdiği hareketin tehlikeli bir sonuç doğurabileceğini bilmekte; ancak "olmaz herhalde" ya da "ben idare ederim" düşüncesiyle hareket etmektedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun yerleşik kararlarında da vurgulandığı üzere, bilinçli taksirde failin neticeyi öngörmesi yeterli olmayıp bunun yanında gerçekleşmeyeceğine dair bir güven duygusunun bulunması gerekmektedir. TCK m.22/2'de tanımlanan basit taksirde ise fail neticeyi öngörememekte, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle sonuca sebebiyet vermektedir. İki kusur türü arasındaki temel ayrım noktası, failin neticeyi öngörüp öngörmediğidir.

TCK 22/3 Tanımı

5237 sayılı TCK m.22'nin sistematik yapısı incelendiğinde, kanun koyucunun taksiri altı fıkrada ayrıntılı biçimde ele aldığı görülmektedir. Maddenin birinci fıkrası, taksirle işlenen fiillerin ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılacağını hükme bağlamıştır. İkinci fıkrada taksir, "dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi" olarak tanımlanmıştır. Üçüncü fıkrada ise bilinçli taksir, "kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi" şeklinde düzenlenerek cezanın üçte birden yarısına kadar artırılacağı hükme bağlanmıştır. Maddenin dördüncü fıkrası uyarınca taksirle işlenen suçtan verilecek ceza failin kusurunun ağırlığına göre belirlenecek olup beşinci fıkra gereğince birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan sorumlu tutulacaktır. Altıncı fıkrada ise "kişisel cezasızlık hali" düzenlenmiştir: taksirli hareket sonucu neden olunan netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez. Ancak belirtmek gerekir ki, bilinçli taksir halinde bu imkân sınırlı tutulmuş; verilecek ceza yalnızca yarıdan altıda bire kadar indirilebilmektedir. Kanun koyucunun bu tercihi, bilinçli taksirdeki kusurun ağırlığını yansıtmaktadır.

Bilinçli Taksirin Unsurları

Bilinçli taksirin oluşabilmesi için dört temel unsurun bir arada bulunması gerekmektedir. Birinci unsur, fiilin taksirle işlenebilen bir suç tipinde gerçekleşmesidir; TCK m.22/1 uyarınca taksirle işlenebileceği kanunda açıkça belirtilmeyen suçlarda bilinçli taksir uygulanamaz. İkinci unsur, failin iradi bir harekette bulunmasıdır; kaza veya mücbir sebep hallerinde iradilikten söz edilemez. Üçüncü ve belirleyici unsur, failin neticeyi fiilen öngörmesidir; fail, davranışının suçun kanuni tanımındaki neticeyi doğurabileceğini bilmeli veya somut koşullar itibarıyla öngörebilmelidir. Dördüncü unsur ise failin neticeyi istememesidir; fail, öngördüğü neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenmeli, başka bir deyişle neticeyi kabullenmemelidir. Uygulamada bilinçli taksirin unsurlarının somut olay bazında tespiti, mahkemeler açısından güç bir değerlendirme gerektirmektedir. Özellikle failin neticeyi gerçekten öngörüp öngörmediği ile öngördüyse gerçekleşmeyeceğine güvenip güvenmediği meselesi, yalnızca failin beyanlarıyla değil olayın nesnel koşullarından hareketle çıkarılmaktadır. Yargıtay, değerlendirmesinde failin eğitim düzeyini, mesleki tecrübesini, olay anındaki koşulları, hareketin tehlikelilik derecesini ve failin olay sonrasındaki tutumunu göz önünde bulundurmaktadır. Neticeyi kabullenme halinde ise artık bilinçli taksirden değil, olası kasttan söz edilecek olup ceza miktarı önemli ölçüde farklılaşacaktır.

Basit Taksir ile Bilinçli Taksir Farkı

Basit taksir bilinçli taksir farkı, failin neticeyi öngörme kapasitesinde yatmaktadır. Basit taksirde fail, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmakta; ancak gerçekleşen neticeyi öngörememektedir. Netice öngörülebilir niteliktedir, fakat fail bunu fiilen öngörememiştir. Bilinçli taksirde ise fail neticeyi fiilen öngörmekte, ancak gerçekleşmeyeceğine güvenmektedir. Doktrinde ifade edildiği üzere, basit taksirde "bilmesi gerekirdi ama bilmedi", bilinçli taksirde "biliyordu ama güvendi" formülü geçerlidir. İki kusur türü arasındaki bu ayrım, yalnızca teorik değil doğrudan pratik sonuçlar doğurmaktadır; zira ceza miktarı, para cezasına çevirme imkânı ve soruşturma usulü farklılık göstermektedir.

Öngörme Hususunun Yarattığı Fark

Taksir türleri arasındaki ayrımı belirleyen temel ölçüt, failin neticeyi öngörüp öngörmediğidir. TCK m.22/2'de tanımlanan basit taksirde neticenin "öngörülmeyerek" gerçekleştirilmesi aranırken, TCK m.22/3'te bilinçli taksir için kişinin "öngördüğü neticeyi istememesi" yeterli görülmüştür. Somut bir örnekle açıklamak gerekirse; bir cerrahın ameliyat sırasında dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal ederek hastanın ölümüne neden olması halinde - eğer cerrah komplikasyon riskini öngörememişse - basit taksir söz konusu olacaktır. Ancak cerrahın komplikasyon riskini bilmesine ve hastanenin teknik yetersizliğini görmesine karşın "idare ederim" düşüncesiyle ameliyata devam etmesi halinde bilinçli taksir gündeme gelecektir. Yargıtay, öngörme unsurunu değerlendirirken failin mesleği, eğitimi ve olay anındaki somut koşulları bir bütün olarak ele almaktadır. Basit taksir ile bilinçli taksir arasındaki farkın yalnızca ceza artırımıyla sınırlı olmadığını vurgulamak gerekmektedir. TCK m.50/4 uyarınca taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa adli para cezasına çevrilebilmekte; ancak aynı fıkranın son cümlesi gereğince bilinçli taksir halinde bu imkân uygulanmamaktadır. Benzer şekilde TCK m.89/5 uyarınca basit taksirle işlenen hafif yaralama suçunun soruşturulması şikâyete bağlı iken, bilinçli taksirle işlenen nitelikli yaralama suçları resen soruşturulmaktadır. TCK m.22/6'daki kişisel cezasızlık hali bakımından ise basit taksirde ceza tamamen kaldırılabilirken, bilinçli taksirde yalnızca yarıdan altıda bire kadar indirim yapılabilmektedir.

Karşılaştırma Tablosu

Bilinçli Taksir ile Olası Kast Farkı

Bilinçli taksir olası kast farkı, ceza hukukunun en tartışmalı ve ince ayrımlarından birini oluşturmaktadır. Her iki kusur türünde de fail neticeyi öngörmektedir; fark, failin öngördüğü neticeye karşı psikolojik tutumundadır. TCK m.22/3 anlamında bilinçli taksirde fail, neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenerek hareket etmekte iken, TCK m.21/2 anlamında olası kastta fail, neticeyi kabullenmekte ve "olursa olsun" tutumu sergilemektedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun pek çok kararında belirtildiği üzere, ceza sorumluluğunun temelini oluşturan kusur sistemi içinde bu iki kavram arasındaki sınır, doğrudan ceza miktarını belirleyen en belirleyici etkendir. Somut bir örnekle açıklamak gerekirse; alkollü şekilde araç kullanan ve aşırı hız yapan sürücü, kaza yapabileceğini ve birinin ölümüne neden olabileceğini öngörmektedir. Sürücü, sürüş becerisine güvenerek veya "yol boş, bir şey olmaz" düşüncesiyle hareket ediyorsa bilinçli taksir söz konusu olacaktır. Buna karşılık, aynı sürücü kalabalık bir caddeye doğru bile bile hız kesmeden giriyorsa ve "çarparsam çarparım" tutumu sergiliyorsa artık olası kasttan söz edilecektir. Ayrımın pratik sonucu son derece ağırdır: bilinçli taksirle öldürmede ceza yaklaşık üç ila dokuz yıl iken, olası kastla öldürmede yirmi ila yirmi beş yıl hapis cezasına hükmedilmektedir.

Kabullenmek mi Güvenmek mi? Bıçak Sırtı Ayrım

Doktrinde olası kast ile bilinçli taksir ayrımında Frank formülü olarak bilinen test uygulanmaktadır. Öztürk ve Erdem'in ifadesiyle: "Öyle veya böyle fail her hâlde hareketi gerçekleştirirdi diyebiliyorsak olası kast; neticenin gerçekleşeceğini bilseydi hareketi gerçekleştirmeyecekti diyebiliyorsak bilinçli taksirden söz edilir" (Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku, Seçkin, 17. Baskı, s.303-304). Yargıtay Ceza Genel Kurulu da yerleşik içtihatlarında benzer bir yaklaşım benimsemektedir: öngörülen muhtemel neticenin meydana gelmesine kayıtsız kalınması halinde olası kast, failin neticenin gerçekleşmemesi için önlem almaya çalışması ya da becerisi ile şansına güvenmesi halinde bilinçli taksir kabul edilmektedir.

Yargıtay Uygulamasında Ayrım Kriterleri

Yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, bilinçli taksir olası kast farkı yalnızca teorik bir ayrım olmayıp doğrudan sonuç cezayı belirleyen en belirleyici etkendir. Bilinçli taksirle öldürmede fail yaklaşık üç ila dokuz yıl hapis cezası ile karşı karşıya kalırken, olası kastla öldürmede yirmi ila yirmi beş yıl hapis cezası öngörülmektedir. Aradaki fark on yılı aşan bir miktara ulaşabilmekte olup savunma avukatının en temel görevlerinden biri, failin eyleminin olası kast değil bilinçli taksir kapsamında değerlendirilmesini sağlamaktır. Nitekim Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun E.2024/315, K.2025/546 sayılı kararında da görüldüğü üzere, sekiz üye bilinçli taksir görüşünde olmasına rağmen çoğunluk olası kast yönünde karar vermiştir; söz konusu oy dağılımı, ayrımın yargı pratiğinde ne denli tartışmalı olduğunu somut biçimde ortaya koymaktadır. Yargıtay'ın bilinçli taksir ile olası kast ayrımında başvurduğu objektif ölçütler şu şekilde sıralanabilir: failin kullandığı aracın niteliği ve tehlikelilik derecesi, hareketin gerçekleştirildiği ortam ve koşullar, failin olay anında alkol veya uyuşturucu etkisinde olup olmadığı, failin daha önceki benzer davranışlarının bulunup bulunmadığı, failin olay sonrasında mağdura yardım edip etmediği ve failin neticeyi önlemeye yönelik herhangi bir çaba gösterip göstermediğidir. Uygulamada Yargıtay 12. Ceza Dairesi, trafik kazalarında bu ölçütleri sistematik biçimde değerlendirerek nitelendirme yapmaktadır. Failin olay sonrasında mağdura yardım etmesi, ambulans çağırması veya kaçmaması gibi tutumlar bilinçli taksir lehine; mağduru olay yerinde bırakıp kaçması, yardım çağırmaktan kaçınması gibi tutumlar ise olası kast lehine değerlendirilmektedir.

Bilinçli Taksirle Öldürme Cezası

Bilinçli taksirle öldürme cezası, TCK m.85 ile m.22/3'ün birlikte uygulanması suretiyle belirlenmektedir. TCK m.85/1 uyarınca taksirle öldürmenin temel cezası iki yıldan altı yıla kadar hapis cezasıdır. Bilinçli taksirin varlığı halinde TCK m.22/3 gereğince bu ceza üçte birden yarısına kadar artırılmaktadır. Dolayısıyla bilinçli taksirle öldürme suçunun ceza aralığı, iki yıl sekiz aydan dokuz yıla kadar hapis olarak belirlenmektedir. Birden fazla kişinin ölümüne neden olunması halinde ise TCK m.85/2 uyarınca temel ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapis olup bilinçli taksir artırımı uygulandığında sonuç ceza yirmi iki yıl altı aya kadar çıkabilmektedir.

Ceza Artırım Oranı Ne Kadar?

TCK m.22/3 uyarınca bilinçli taksir artırımı, temel ceza üzerinden üçte birden yarısına kadar uygulanmaktadır. Artırım oranının alt sınır mı yoksa üst sınır mı olarak belirleneceği, mahkemenin takdirindedir. Yargıtay içtihatlarına göre artırım oranı belirlenirken failin kusur derecesi, öngörmenin yoğunluğu, alınan veya alınmayan tedbirler ile neticenin ağırlığı göz önünde bulundurulmaktadır. Uygulamada yüksek alkol oranı ile araç kullanan sürücüler hakkında artırımın üst sınırdan uygulandığı, hız aşımı gibi nispeten daha düşük kusurluluk hallerinde ise alt sınırdan artırım yapıldığı gözlemlenmektedir. Bilinçli taksirle öldürme suçunda ceza belirlenirken TCK m.61'deki bireyselleştirme ölçütleri de dikkate alınmaktadır. Mahkeme, suçun işleniş biçimini, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını ve failin kusurunun ağırlığını göz önünde bulundurarak temel cezayı belirlemekte; ardından bilinçli taksir artırımını bu ceza üzerinden uygulamaktadır. TCK m.62 uyarınca takdiri indirim uygulanması halinde cezadan altıda bir oranında indirim de yapılabilmektedir.

Ceza Hesaplama Örneği

Somut bir örnekle açıklamak gerekirse; 2.29 promil alkollü şekilde araç kullanan, geçme yasağı olan yerde sollama yaparak karşıdan gelen araca çarpan ve bir kişinin ölümü ile birden fazla kişinin yaralanmasına neden olan sürücü hakkında Yargıtay 12. Ceza Dairesi, TCK m.85/2 ve m.22/3 uygulanarak 6 yıl 8 ay hapis cezası verilmesini uygun bulmuştur. Bilinçli taksirle öldürme suçunda ceza ertelemesi ve seçenek yaptırımlar bakımından basit taksire kıyasla ciddi kısıtlamalar bulunmaktadır. TCK m.51/1 uyarınca ceza ertelemesi yalnızca iki yıl veya daha az süreli hapis cezalarında mümkün olup bilinçli taksir artırımı sonrası sonuç cezanın genellikle iki yılı aştığı göz önünde bulundurulduğunda, erteleme imkânının fiilen ortadan kalktığı anlaşılmaktadır. Nitekim TCK m.85/1'deki alt sınır olan iki yıl üzerinden dahi bilinçli taksir artırımının asgari oranı olan üçte bir uygulandığında sonuç ceza iki yıl sekiz aya ulaşmakta ve erteleme sınırını aşmaktadır. Hukuki değerlendirmemize göre, bilinçli taksir ile basit taksir arasındaki fark yalnızca ceza artırımından ibaret değildir. Para cezasına çevirme yasağı, erteleme imkânının kısıtlanması ve resen soruşturma gibi usuli sonuçlar bir bütün olarak ele alındığında, bilinçli taksir tespitinin failin hukuki durumunu köklü biçimde değiştirdiği anlaşılmaktadır.

Bilinçli Taksirle Yaralama Cezası

TCK m.89/1 uyarınca taksirle yaralama suçunun temel cezası dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Bilinçli taksirle yaralama cezası, bu temel cezaya TCK m.22/3 gereğince üçte birden yarısına kadar artırım uygulanması suretiyle belirlenmektedir. Nitelikli yaralama hallerinde (TCK m.89/2-3) cezanın yarı veya bir kat artırılması söz konusu olup bilinçli taksir artırımı bu artırılmış ceza üzerinden uygulanmaktadır. Mağdurun duyularından birinin işlevinin sürekli zayıflaması, kemik kırılması, konuşmasında sürekli zorluğa veya yaşamını tehlikeye sokan bir durumun oluşması hallerinde nitelikli yaralama hükümleri devreye girmektedir. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması kural olarak şikâyete bağlıdır. Ancak TCK m.89/5 uyarınca, birinci fıkra kapsamına giren basit yaralama hariç olmak üzere suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikâyet aranmamaktadır. Başka bir deyişle, bilinçli taksirle nitelikli yaralama suçu resen soruşturulmakta ve kovuşturulmaktadır. İş kazaları ve trafik kazaları kapsamında meydana gelen yaralamalarda bilinçli taksir tespiti, failin ceza sorumluluğunu önemli ölçüde artırmaktadır. Bilinçli taksirle yaralama suçunda tıbbi müdahale kaynaklı sorumluluk da ayrıca değerlendirilmektedir. Sağlık personelinin komplikasyon riskini bilmesine rağmen gerekli önlemleri almadan müdahale etmesi ve hastanın yaralanmasına sebebiyet vermesi halinde bilinçli taksir hükümleri gündeme gelebilmektedir. Yargıtay, tıbbi malpraktis davalarında bilinçli taksir tespitinde sağlık personelinin mesleki deneyimini, hastane koşullarını ve tıbbi standartlara uygunluk derecesini birlikte değerlendirmektedir. Bilirkişi raporu, kusur oranının ve taksir türünün belirlenmesinde belirleyici delil niteliğindedir. Adli Tıp Kurumu'nun tıbbi uygulama hatalarına ilişkin raporları ile Sağlık Bakanlığı bünyesindeki mesleki sorumluluk kurullarının görüşleri, mahkemece birlikte değerlendirilmektedir. TCK m.22/5 uyarınca birden fazla sağlık personelinin birlikte sorumluluğunun bulunduğu hallerde, her bir failin cezası kendi kusurunun ağırlığına göre ayrı ayrı belirlenmektedir.

Örnek Olaylarla Bilinçli Taksir

Bilinçli taksir örnekleri, uygulamada en sık trafik kazaları, iş kazaları ve imar mevzuatına aykırı yapılaşma kaynaklı ölümler kapsamında karşımıza çıkmaktadır. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin yerleşik uygulamasında, bilinçli taksir tespitinde failin somut olay koşullarında neticeyi öngörüp öngöremeyeceği ve öngördüyse gerçekleşmeyeceğine güvenip güvenmediği ayrıntılı biçimde araştırılmaktadır. Aşağıda Yargıtay kararlarıyla teyit edilmiş somut olay kategorileri incelenmektedir.

Alkollü Araç Kullanma ve Bilinçli Taksir

Alkol bilinçli taksir bağlantısı, uygulamada en sık karşılaşılan ve en az tartışmalı olan kategoridir. Yargıtay içtihatlarında, sürücünün alkol etkisi altında araç kullanması halinde kaza yapabileceğini ve birinin ölümüne ya da yaralanmasına neden olabileceğini öngörmesi gerektiği kabul edilmektedir. Özellikle 1.00 promilin üzerindeki alkol oranlarında Yargıtay 12. Ceza Dairesi, sürücünün neticeyi öngördüğü ancak gerçekleşmeyeceğine güvendiğini değerlendirerek bilinçli taksir hükümlerini uygulamaktadır. Dikkat çeken husus, alkol oranı ile bilinçli taksir artırım miktarı arasında doğru orantılı bir ilişki bulunmasıdır; yüksek alkol oranlarında artırımın üst sınırdan uygulandığı, nispeten düşük oranlarda ise alt sınırdan belirlendiği görülmektedir. Alkollü araç kullanma ile bilinçli taksir arasındaki ilişkinin olası kast sınırına ne zaman ulaşacağı da uygulamada tartışma konusudur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun yerleşik görüşüne göre, yalnızca alkollü olmak olası kast için yeterli değildir; bunun yanında failin ek tehlike yaratan davranışlar sergilemesi (karşı şeride geçme, kırmızı ışık ihlali, aşırı hız gibi) ve neticenin gerçekleşmesine karşı kayıtsız kalması aranmaktadır. Alkollü sürücünün ayrıca aşırı hız yapması veya uyarılara rağmen araç kullanmaya devam etmesi gibi hallerde olası kast değerlendirmesi gündeme gelebilmektedir.

Deprem Yönetmeliğine Aykırı Bina Yapımı

İmar mevzuatına ve deprem yönetmeliğine aykırı biçimde inşa edilen binaların deprem sonucu çökmesi halinde meydana gelen ölümler, güncel yargı pratiğinde giderek artan bir önem taşımaktadır. Müteahhit, mühendis ve denetim görevlilerinin, yapı güvenliği riskini bilmelerine rağmen maliyet veya süre baskısıyla standartlara aykırı davranmaları, bilinçli taksir kapsamında değerlendirilmektedir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, deprem yönetmeliğine aykırı yapılaşmada sorumluluk zincirindeki her failin kendi kusuru oranında cezalandırılmasını aramaktadır (12. CD, E.2024/3967, K.2025/8742, Karar Metni). TCK m.22/5 gereğince birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkesin kendi kusurundan sorumlu tutulacağı ilkesi, deprem davalarında özellikle önem kazanmaktadır. Deprem kaynaklı bina çökmesi davalarında olası kast ile bilinçli taksir ayrımı da tartışma konusu olmaktadır. Müteahhidin daha önce de bina çökmesi yaşamış olması, açıkça uyarılmasına rağmen inşaata devam etmesi veya denetim raporlarını kasten gizlemesi gibi hallerde olası kast gündeme gelebilmektedir. Buna karşılık, yapı standartlarına aykırılığın farkında olmasına rağmen "deprem olmaz" ya da "bina dayanır" düşüncesiyle hareket eden sorumlular hakkında bilinçli taksir hükümleri uygulanmaktadır.

Kırmızı Işık İhlali, Aşırı Hız ve Alkol Tamlaması...

Trafik kurallarının birden fazla ihlalin bir arada gerçekleştirilmesi, bilinçli taksir tespitini güçlendiren ve artırım oranını yükselten bir etkendir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin güncel kararlarında, alkollü araç kullanma ile kırmızı ışık ihlali veya aşırı hızın birleşmesi halinde bilinçli taksir artırımının üst sınırdan uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Özellikle daha önce alkollü araç kullandığı için ehliyetine el konulmuş olan sürücünün yeniden alkollü araç kullanarak ölümlü kazaya sebebiyet vermesi, kusurun ağırlığını açıkça ortaya koymaktadır.

Hız Sınırını Aşarak Ölüme Neden Olma

Aşırı hız, bilinçli taksir tespitinde sıklıkla değerlendirilen etkenlerden biridir. Yargıtay, hız sınırının belirgin ölçüde aşılması halinde sürücünün kaza yapabileceğini öngörmesi gerektiğini kabul etmektedir. Şehir içinde belirlenen hız sınırının iki katını aşan sürücüler hakkında bilinçli taksir artırımının üst sınırdan uygulandığı yerleşik içtihatlarla sabittir. Hız sınırı aşımının miktarı ile bilinçli taksir artırım oranı arasında doğru orantılı bir ilişki bulunmakta; nispeten düşük aşımlarda alt sınırdan, yüksek aşımlarda ise üst sınırdan artırım yapıldığı gözlemlenmektedir.

İş Kazası ve Bilinçli Taksir

İş kazalarında bilinçli taksir uygulaması, özellikle inşaat sektöründe yüksekten düşme, göçük ve iş makinesi kaynaklı ölüm olaylarında gündeme gelmektedir. TCK m.22/5 uyarınca birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkesin kendi kusurundan sorumlu tutulacağı ilkesi gereğince, işveren, taşeron, şantiye şefi ve iş güvenliği uzmanı gibi sorumluluk zincirindeki her fail ayrı ayrı değerlendirilmektedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında alınması gereken tedbirlerin alınmaması, iş güvenliği eğitiminin verilmemesi ve kişisel koruyucu donanımın sağlanmaması, bilinçli taksir tespitini güçlendiren olgular arasında yer almaktadır. İş kazalarında bilinçli taksir ile basit taksir ayrımının pratik sonucu son derece belirgindir. Basit taksir halinde TCK m.50/4 uyarınca uzun süreli hapis cezası dahi adli para cezasına çevrilebilmekte iken, bilinçli taksir halinde bu imkân aynı fıkranın son cümlesi gereğince ortadan kalkmaktadır. Dolayısıyla iş kazası davalarında bilinçli taksir tespiti, işveren ve diğer sorumlular açısından fiili hapis cezası riski anlamına gelmektedir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin yerleşik uygulamasında, iş güvenliği tedbirlerinin alınmamasının bilinçli taksir kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir.

Direksiyonda Uyuma

Uzun yol şoförlerinin direksiyonda uyuması sonucu meydana gelen ölümlü trafik kazalarında Yargıtay 12. Ceza Dairesi'nin yerleşik uygulaması, bilinçli taksir hükümlerinin uygulanması yönündedir. Sürücünün uzun süre dinlenmeden araç kullandığının ve uykusuzluk belirtilerinin farkında olmasına rağmen yola devam ettiğinin tespiti halinde mahkeme, failin uyuyabileceğini ve kaza yapabileceğini öngördüğünü ancak gerçekleşmeyeceğine güvendiğini kabul etmektedir.