Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklılarıyla yaptığı ve mahkemenin tasdikiyle bağlayıcı hale gelen bir ödeme anlaşmasıdır. Borçlu, borçlarını vade alarak ya da indirimle ödeyebilmek veya muhtemel bir iflastan kurtulmak için asliye ticaret mahkemesine başvurur; süreç 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 285 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.
Konkordato nedir? Konkordato tanımı ve başvuru şartları
Konkordato, mahkeme denetiminde yürüyen ve borçluya ticari faaliyetine devam ederken borçlarını yeniden yapılandırma imkanı veren bir yoldur. Kanundaki konkordato tanımı, aynı zamanda başvuru şartlarını da gösterir: borçlunun borçlarını vadesinde ödeyememesi ya da ödeyememe tehlikesi altında bulunması yeterlidir ve kanun talep hakkını tacir ya da tacir olmayan ayrımı yapmadan "herhangi bir borçlu"ya tanır.
"Borçlarını, vadesi geldiği halde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, vade verilmek veya tenzilat yapılmak suretiyle borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflastan kurtulmak için konkordato talep edebilir."
Konkordato talebi yalnız borçludan gelmek zorunda değildir. İflas talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli bir dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını isteyebilir (İİK m.285/2). Alacaklının talep ettiği durumda borçlu, mahkemenin vereceği makul süre içinde gerekli belge ve kayıtları eksiksiz sunmalıdır; belgelerin hazırlanma masrafı talepte bulunan alacaklı tarafından karşılanır ve belgeler süresinde sunulmazsa geçici mühlet verilmez, alacaklının talebi de reddedilir (İİK m.287/2).
Kimler konkordato talep edebilir, başvuru hangi mahkemeye yapılır?
Konkordato talebinde yetkili ve görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. İflasa tabi borçlu için İİK m.154'ün birinci veya ikinci fıkrasında yazılı yerdeki, iflasa tabi olmayan borçlu için ise yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesi yetkilidir (İİK m.285/3). Talepte bulunan, Adalet Bakanlığının yürürlüğe koyduğu tarifede belirtilen konkordato gider avansını yatırmak zorundadır; bu konuda Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114 ve 115. maddeleri kıyasen uygulanır (İİK m.285/4).
Konkordato talebine eklenecek belgeler
Borçlu, konkordato talebine İİK m.286'da sayılan belgeleri ekler. Bu belgeler, mahkemenin geçici mühlet kararı verip veremeyeceğini belirleyen temel dayanaktır:
- Borçların hangi oranda veya vadede ödeneceğini ve gerekli mali kaynağın nasıl sağlanacağını gösteren konkordato ön projesi (m.286/1-a),
- Son bilanço, gelir tablosu, nakit akım tablosu, ara bilançolar ve tüm alacak ve borçları vadeleriyle gösteren liste gibi malvarlığı belgeleri (m.286/1-b),
- Alacaklıları, alacak miktarlarını ve imtiyaz durumlarını gösteren liste (m.286/1-c),
- Teklife göre alacaklıların eline geçecek miktar ile iflas halinde geçebilecek muhtemel miktarı karşılaştıran tablo (m.286/1-d),
- Yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanan ve teklifin gerçekleşeceği hususunda makul güvence veren denetim raporu ile dayanakları (m.286/1-e).
Borçlu, konkordato süreci boyunca mahkeme veya komiser tarafından istenebilecek diğer belge ve kayıtları da ibraz etmek zorundadır (İİK m.286/2).
Konkordatoda geçici mühlet ve kesin mühlet
Konkordato süreci iki aşamalı bir koruma süresiyle ilerler: önce geçici mühlet, ardından konkordatonun başarıya ulaşması mümkün görülürse kesin mühlet verilir. İki mühlet de borçluyu takiplere karşı korur; çünkü kanuna göre geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur (İİK m.288/1).
Geçici mühlet ve ilan
Mahkeme, m.286'daki belgelerin eksiksiz olarak mevcut olduğunu tespit ettiğinde derhal geçici mühlet kararı verir ve borçlunun malvarlığının muhafazası için gerekli gördüğü tedbirleri alır (İİK m.287/1). Aynı kararla bir geçici konkordato komiseri görevlendirilir; alacaklı sayısı ve alacak miktarı dikkate alınarak gerektiğinde üç komiser de görevlendirilebilir (İİK m.287/3).
"Geçici mühlet üç aydır. Mahkeme bu üç aylık süre dolmadan borçlunun veya geçici komiserin yapacağı talep üzerine geçici mühleti en fazla iki ay daha uzatabilir, uzatmayı borçlu talep etmişse geçici komiserin de görüşü alınır. Geçici mühletin toplam süresi beş ayı geçemez."
Geçici mühlet kararı ticaret sicili gazetesinde ve Basın İlan Kurumunun resmi ilan portalında ilan edilir; tapu müdürlüğü, vergi dairesi ve bankalar birlikleri gibi ilgili yerlere bildirilir. İlanda, alacaklıların ilandan itibaren yedi günlük kesin süre içinde dilekçeyle itiraz ederek konkordato talebinin reddini isteyebilecekleri belirtilir (İİK m.288/2). Geçici mühlet talebinin kabulü, geçici komiser görevlendirilmesi, mühletin uzatılması ve tedbirlere ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz (İİK m.287/6).
Kesin mühlet
Mahkeme kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde verir. Bunun için borçluyu ve varsa konkordato talep eden alacaklıyı duruşmaya davet eder; geçici komiser duruşmadan önce yazılı raporunu sunar ve mahkeme itiraz eden alacaklıların ileri sürdüğü sebepleri de değerlendirir (İİK m.289/1, 289/2). Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu anlaşılırsa borçluya bir yıllık kesin mühlet verilir (İİK m.289/3). Güçlük arz eden özel durumlarda kesin mühlet, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine altı aya kadar uzatılabilir; uzatma talebi kesin mühlet sona ermeden yapılmalıdır (İİK m.289/5).
| Aşama | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici mühlet | Üç ay, en fazla iki ay uzatma; toplam beş ayı geçemez | İİK m.287/4 |
| Alacaklıların geçici mühlete itirazı | İlandan itibaren yedi günlük kesin süre | İİK m.288/2 |
| Kesin mühlet | Bir yıl | İİK m.289/3 |
| Kesin mühletin uzatılması | Altı aya kadar | İİK m.289/5 |
| Alacaklılar toplantısı sonrası katılma (iltihak) | Toplantının bitimini takip eden yedi gün | İİK m.302/8 |
| Komiserin gerekçeli raporu | İltihak süresinin bitmesinden itibaren en geç yedi gün | İİK m.302/9 |
| İtiraza uğramış alacak için dava | Tasdik kararının ilanından itibaren bir ay | İİK m.308/b |
Mahkeme, kesin mühlet kararıyla birlikte veya kesin mühlet içinde, yedi alacaklıyı geçmemek, ücret takdir edilmemek ve tek sayıda olmak kaydıyla bir alacaklılar kurulu da oluşturabilir; kurul her ay en az bir kez toplanır (İİK m.289/4).
Konkordato komiseri ne yapar?
Konkordato komiseri, mahkeme adına süreci yürüten ve borçlunun faaliyetlerini denetleyen kişidir. Komiser kesin mühlet içinde konkordatonun tasdikine yönelik işlemleri tamamlar ve dosyayı raporuyla birlikte mahkemeye iade eder (İİK m.290/1).
Kanunda sayılan görevleri arasında konkordato projesinin tamamlanmasına katkıda bulunmak, borçlunun faaliyetlerine nezaret etmek, mahkemeye ara raporlar sunmak, alacaklılar kurulunu düzenli aralıklarla bilgilendirmek ve talepte bulunan alacaklılara konkordatonun seyri ile borçlunun güncel mali durumu hakkında bilgi vermek yer alır (İİK m.290/2). Komiserin işlemlerine ilişkin şikayetler asliye ticaret mahkemesi tarafından kesin olarak karara bağlanır.
Komiserler, bilirkişilik bölge kurullarınca oluşturulan komiser listesinden seçilir ve bir kişi eş zamanlı olarak beşten fazla dosyada geçici komiser ve komiser olarak görev yapamaz (İİK m.290/5). Komiserin nitelikleri ve eğitimi ile alacaklılar kuruluna ilişkin ayrıntılar Konkordato Komiserliği ve Alacaklılar Kuruluna Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir (İİK m.289/4, 290/6).
Mühlet içinde borçlunun yetkileri sınırlanır
Borçlu, komiserin nezareti altında işlerine devam edebilir; mahkeme bazı işlemlerin ancak komiserin izniyle yapılmasına da karar verebilir (İİK m.297/1). Borçlu, mahkemenin izni dışında mühlet kararından itibaren rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız tasarrufta bulunamaz; taşınmazını, işletmenin faaliyetinin devamı için önem arz eden taşınırını ve işletmenin devamlı tesisatını devredemez ve takyit edemez. Bu yasağa aykırı işlemler hükümsüzdür (İİK m.297/2).
Konkordato mühletinin etkileri: icra takibi ve haciz yasağı
Konkordatonun borçlu açısından en önemli sonucu, mühlet süresince icra takiplerinin durmasıdır. Geçici mühlet de kesin mühletin sonuçlarını doğurduğu için bu koruma geçici mühlet kararıyla başlar (İİK m.288/1).
"Mühlet içinde borçlu aleyhine 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre yapılan takipler de dahil olmak üzere hiçbir takip yapılamaz ve evvelce başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz, bir takip muamelesi ile kesilebilen zamanaşımı ve hak düşüren müddetler işlemez."
Takip yasağının istisnası da kanunda yazılıdır: İİK m.206'nın birinci sırasında yazılı imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir (İİK m.294/2). Ayrıca tasdik edilen konkordato projesi aksine hüküm içermedikçe, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur (İİK m.294/3).
Mühlet, borcu ortadan kaldırmaz; yalnız takipleri durdurur. Borçlunun mühlet içinde mahkeme izni olmadan yaptığı rehin, kefalet ve devir işlemleri hükümsüz sayılır (İİK m.297/2). Bu nedenle mühlet kararından sonra yapılacak her önemli işlemin komiserle birlikte değerlendirilmesini tavsiye ederiz.
Alacaklılar toplantısı ve konkordato projesinin kabulü
Konkordato projesi, alacaklılar toplantısında oylanır ve kanunda öngörülen çoğunluk tarafından imzalanırsa kabul edilmiş sayılır. Komiser toplantıya başkanlık eder ve borçlunun durumu hakkında rapor verir; borçlu gerekli açıklamaları yapmak üzere toplantıda hazır bulunmak zorundadır (İİK m.302/1, 302/2).
"Konkordato projesi; a) Kaydedilmiş olan alacaklıların ve alacakların yarısını veya b) Kaydedilmiş olan alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini, aşan bir çoğunluk tarafından imza edilmiş ise kabul edilmiş sayılır."
Oylamada yalnız konkordato projesinden etkilenen alacaklılar oy kullanabilir. İİK m.206'nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklılar ile borçlunun eşi, çocuğu, kendisinin ve eşinin anası, babası ve kardeşi çoğunluk hesabında dikkate alınmaz (İİK m.302/4). Toplantının bitimini takip eden yedi gün içinde gerçekleşen katılımlar da kabul olunur; komiser bu sürenin bitiminden itibaren en geç yedi gün içinde projenin kabul edilip edilmediğine ve tasdikinin uygun olup olmadığına dair gerekçeli raporunu mahkemeye sunar (İİK m.302/8, 302/9).
Konkordatonun tasdik şartları nelerdir?
Alacaklılarca kabul edilen proje, ancak mahkemenin tasdikiyle sonuç doğurur. Mahkeme tasdik için İİK m.305'te sayılan beş şartın birlikte gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler:
- Adi konkordatoda teklif edilen tutarın, borçlunun iflası halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olacağının anlaşılması (m.305/1-a),
- Teklif edilen tutarın borçlunun kaynakları ile orantılı olması (m.305/1-b),
- Konkordato projesinin m.302'de öngörülen çoğunlukla kabul edilmiş bulunması (m.305/1-c),
- İİK m.206'nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacakların tam ödenmesinin ve mühlet içinde komiserin izniyle akdedilmiş borçların ifasının, alacaklı açıkça vazgeçmedikçe yeterli teminata bağlanmış olması (m.305/1-d),
- Tasdikin gerektirdiği yargılama giderleri ile alacaklılara ödenmesi kararlaştırılan para üzerinden alınması gereken harcın, tasdik kararından önce borçlu tarafından mahkeme veznesine depo edilmiş olması (m.305/1-e).
Mahkeme konkordato projesini yetersiz bulursa, kendiliğinden veya talep üzerine gerekli gördüğü düzeltmenin yapılmasını isteyebilir (İİK m.305/2).
Konkordatonun tasdikinin sonuçları
Tasdik edilen konkordato, alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiğini ve borçlunun borçlarını hangi takvim çerçevesinde ödeyeceğini belirleyen bağlayıcı bir ödeme planına dönüşür (İİK m.306/1).
"Konkordato, tasdik kararıyla bağlayıcı hale gelir. (...) Bağlayıcı hale gelen konkordato, konkordato talebinden önce veya komiserin izni olmaksızın mühlet içinde doğan bütün alacaklar için mecburidir."
Bu bağlayıcılığın da istisnaları vardır: İİK m.206'nın birinci sırasında yazılı imtiyazlı alacaklar, rehinli alacaklıların rehnin kıymetini karşılayan miktardaki alacakları ve 6183 sayılı Kanun kapsamındaki amme alacakları hakkında konkordatonun mecburi olma hükmü uygulanmaz (İİK m.308/c/3). Tasdik kararında, konkordatonun yerine getirilmesini gözetmek üzere bir kayyım da tayin edilebilir; kayyım iki ayda bir mahkemeye rapor verir (İİK m.306/2).
Alacakları itiraza uğramış alacaklılar, tasdik kararının ilanı tarihinden itibaren bir ay içinde dava açabilir; süresinde dava açmayan alacaklı, çekişmeli alacaklar için ayrılan paydan ödeme talep edemez (İİK m.308/b).
Konkordato tasdik edilmezse ne olur?
Konkordato tasdik edilmezse mahkeme konkordato talebinin reddine karar verir ve karar ilan edilir. Borçlu iflasa tabi şahıslardan ise ve doğrudan doğruya iflas sebeplerinden biri mevcutsa, mahkeme borçlunun iflasına resen karar verir (İİK m.308/1). Bu sonuç, konkordato başvurusunun hazırlık aşamasında ön projenin ve mali tabloların gerçekçi kurulmasını zorunlu kılar.
Konkordatonun feshi
Tasdikten sonra borçlu projeye uymazsa alacaklının da bir yolu vardır. Kendisine karşı konkordato projesi uyarınca ifada bulunulmayan her alacaklı, konkordato uyarınca kazandığı yeni hakları muhafaza etmekle birlikte, konkordatoyu tasdik eden mahkemeye başvurarak kendisi hakkında konkordatoyu feshettirebilir; fesih talebi üzerine verilen hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (İİK m.308/e).
Konkordato türleri: adi konkordato ve malvarlığının terki
İcra ve İflas Kanunu, borçlunun borçlarını kendi kaynaklarıyla ödediği adi konkordato ile malvarlığının alacaklılara bırakıldığı malvarlığının terki suretiyle konkordatoyu birbirinden ayırır (İİK m.305/1-a, 309/a).
Adi konkordatoda borçlu, tasdik edilen projeye göre borçlarını vade alarak ya da indirimle öder; tasdik için teklif edilen tutarın iflas halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olması aranır (İİK m.305/1-a). Malvarlığının terki suretiyle konkordatoda ise alacaklılara, borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf etmek veya bu malların tamamını ya da bir kısmını üçüncü kişiye devretmek yetkisi verilir; alacaklılar bu haklarını konkordato tasfiye memurları ve alacaklılar kurulu aracılığıyla kullanır ve konkordato komiseri de tasfiye memuru olabilir (İİK m.309/a).
Konkordatonun iflas ile ilişkisi
Konkordatonun iflas ile ilişkisi kanunun kendi lafzında kurulmuştur: kanun konkordatonun amaçlarından birini borçlunun "muhtemel bir iflastan kurtulmak" istemesi olarak sayar (İİK m.285/1). Konkordato tasdik edilmezse ve borçlu iflasa tabi ise, doğrudan doğruya iflas sebeplerinden birinin varlığı halinde mahkeme resen iflasa karar verir (İİK m.308/1).
İflasın ertelenmesi kaldırıldı mı?
Konkordato ile sık karıştırılan iflasın ertelenmesi kurumu artık uygulanmaz: erteleme yargılamasını düzenleyen İİK m.179/a, 28.02.2018 tarihli ve 7101 sayılı Kanunun 65. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün borca batık sermaye şirketi veya kooperatif için İİK m.179 doğrudan iflas yolunu düzenler, borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki borçlu için yeniden yapılandırma yolu ise konkordatodur. Konkordato süreci iflasla sonuçlanırsa iflas kararını veren mahkeme tasfiyenin basit veya adi tasfiye usulüne göre yapılmasına karar verir (İİK m.308/2).
Konkordato süreci ne kadar sürer?
Kanunda konkordato sürecinin tamamı için tek bir süre öngörülmemiştir; ancak koruma süreleri sınırlıdır. Geçici mühlet uzatmalarla birlikte en fazla beş ay (İİK m.287/4), kesin mühlet bir yıl ve uzatmayla birlikte en fazla on sekiz aydır (İİK m.289/3, 289/5). Projenin tasdikinden sonra ödemeler, tasdik kararında belirtilen takvime göre yapılır (İİK m.306/1).
Konkordato sürecinde hukuki destek
Konkordato, mali tablolar, bağımsız denetim raporu ve alacaklı müzakeresi gerektiren çok aşamalı bir süreçtir; borçlu yönünden ön projenin hazırlanması, alacaklı yönünden ise mühlete itiraz ve tasdik aşamasındaki hakların süresinde kullanılması belirleyicidir. Konkordato başvurusu ya da konkordato ilan eden bir borçluya karşı alacak takibi söz konusu olduğunda, dosyanın YBS Hukuk bürosu tarafından incelenmesini isterseniz Adana icra avukatı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. İcra ve iflas hukukuna ilişkin diğer yazılar için icra hukuku makaleleri sayfasını inceleyebilirsiniz.
Bu yazıda anılan İİK maddelerinin tam metni için İcra ve İflas Kanununun resmi metni incelenebilir.
