Bu sayfanın kısa özeti
Sayfanın hukuki içeriğini saniyeler içinde okuyun; önemli noktalar ve somut ayrıntılar kısa bir özette toplansın.
Bu sayfa, mazeret dilekçesinin hukuk ve ceza yargılamasındaki işlevini kanun lafzına dayanarak açıklar ve iki mazeret dilekçesi örneği sunar. Hukuk davasında HMK m.150'ye göre iki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır, üç ay içinde yenilenmeyen dava açılmamış sayılır; geçerli bir özrü olmaksızın gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez. Ceza yargılamasında CMK m.193/1 uyarınca hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz ve geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir; müdafi mazeretsiz gelmezse duruşmaya devam edilebilir (CMK m.188/1). Ses ve görüntü nakli yoluyla katılım (HMK m.149/1) ve eski hale getirme (HMK m.95, m.96) da anlatılır.
Bu özet genel bilgilendirme amacı taşır. Somut hukuki süreçler için birebir değerlendirme gerekir.
Mazeret dilekçesi, duruşmaya katılamayacak taraf, vekil, sanık ya da müdafiin bu durumu ve dayanağını mahkemeye yazılı olarak bildirdiği dilekçedir. Hukuk davalarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu duruşmaya gelinmemesine dosyanın işlemden kaldırılması sonucunu, geçerli bir özür olmadan gelinmemesine ise yoklukta yapılan işlemlere itiraz edilememesi sonucunu bağlar; ceza yargılamasında ise kural olarak hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz ve geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir.
Mazeret dilekçesi nedir, hangi durumda verilir?
Mazeret dilekçesi, usulüne uygun olarak duruşmaya çağrılmış bir kişinin belirlenen gün ve saatte mahkemede bulunamayacağını, bunun sebebini ve dayanağını gösteren belgeyle birlikte mahkemeye bildirdiği yazılı başvurudur. Dilekçenin amacı, yokluğun "geçerli bir özre" dayandığını kayda geçirmek ve yokluğa bağlanan sonuçların doğmasını önlemektir. Bu sayfa mahkeme duruşmalarına ilişkin mazeret dilekçesini anlatır; sınav, okul ya da meslek kuruluşu genel kurulu için verilen mazeret dilekçeleri kendi mevzuatına tabidir.
Hukuk davasında davetiyenin kendisi bu sonuçları baştan ihtar eder. HMK m.147/2'ye göre taraflara gönderilecek davetiyede, belirlenen gün ve saatte geçerli bir özrü olmadan mahkemede hazır bulunmadıkları takdirde duruşmaya yokluklarında devam edileceği ve yapılan işlemlere itiraz edemeyecekleri bildirilir. Ceza yargılamasında da CMK m.176/2 uyarınca tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunacak çağrı kağıdına mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır.
Davetiye ve çağrı kağıdı, Tebligat Kanunu m.1 uyarınca bu Kanun hükümlerine göre Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü veya memur vasıtasıyla, elektronik ortam dahil olmak üzere tebliğ edilir. Mazeret dilekçesinin anlam taşıması için öncelikle kişinin usulüne uygun biçimde çağrılmış olması gerekir; tebliğ usulüne uygun değilse tartışılacak konu mazeret değil, tebligatın geçersizliğidir.
Mazeret bildirmek, Anayasa m.36'da güvenceye alınan hakkın kullanılmasıyla doğrudan ilgilidir: "Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." Duruşmaya katılamayan kişinin bunu zamanında ve belgeli olarak bildirmesi, iddia ve savunmasını sonraki celsede sunabilmesinin ön şartıdır.
Hukuk davalarında duruşmaya gelmemenin sonuçları
Hukuk davalarında duruşmaya gelmemenin sonuçları HMK hükümleri arasında m.150'de düzenlenir; sonuç, iki tarafın da mı yoksa yalnız birinin mi gelmediğine göre değişir.
"(1) Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar, duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. (2) Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine, yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez."
İşlemden kaldırılan dosya kendiliğinden kapanmaz, ancak süre işlemeye başlar. HMK m.150/4'e göre dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir; bir ay geçtikten sonra yapılan yenileme talebinde yeniden harç alınır ve bu harç yenileyen tarafça ödenir. Üç ay içinde yenilenmeyen davalar, m.150/5 uyarınca sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır.
HMK m.150/6'ya göre işlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz; aksi halde dava açılmamış sayılır. m.150/7 uyarınca hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır.
Yokluğunda yapılan işlemlere itiraz yasağı
Mazeret dilekçesinin hukuk davasındaki asıl işlevi, m.150/2'deki itiraz yasağının önüne geçmektir. Kanun, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyecek kişiyi "geçerli bir özrü olmaksızın" gelmeyen taraf olarak tanımlar; bu nedenle özrün varlığını, duruşma gününden önce ya da en geç öğrenildiği anda belgeyle bildirmenizi tavsiye ederiz. Ön inceleme davetiyesinde de HMK m.139/1-c uyarınca duruşmaya sadece taraflardan birinin gelmesi ve yargılamaya devam etmek istemesi durumunda gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği ihtar edilir.
Duruşmanın ertelenmesi ve yeni celse günü
Mazeretin kabulü halinde mahkeme yeni bir duruşma günü belirler. 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunun 21. maddesiyle HMK m.147'ye eklenen üçüncü fıkraya göre duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz; bilirkişi incelemesinin uzaması veya istinabe yoluyla tahkikat işlemlerinin yürütülmesi gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir. İstinaf aşamasında ise HMK m.358/2 uyarınca başvuran, kabul edilebilir bir mazerete dayanarak duruşmaya gelemediğini bildirdiği takdirde yeni bir duruşma günü tayin edilerek taraflara bildirilir.
Duruşma mazeret dilekçesi nasıl yazılır?
Duruşma mazeret dilekçesi; mahkeme ve esas numarası, mazeret bildiren kişinin sıfatı, katılınamayacak celsenin tarihi, mazeretin somut sebebi, dayanak belge ve açık bir talep içerecek şekilde yazılır. Kanun dilekçeye özel bir biçim öngörmez; aşağıdaki sıra, mahkemenin dilekçeyi duruşmadan önce değerlendirebilmesi için tarafımızca önerilen düzendir.
Mazeret dilekçesinde dilekçe unsurları
- Dilekçeyi dosyanın görüldüğü mahkemeye hitaben yazın ve esas numarasını ekleyin.
- Mazeret bildirenin davacı, davalı, vekil, sanık ya da müdafi olduğunu belirtin.
- Katılınamayacak celsenin tarih ve saatini yazın.
- Mazeretin sebebini somut olarak açıklayın; hastalık, yakının cenazesi, doğum, zorunlu bir yurt dışı seyahati ya da başka bir mahkemedeki duruşma gibi sebebi belirtin ve hastalık raporu, ölüm ya da doğum belgesi, seyahat belgesi, diğer mahkemenin duruşma kaydı ya da yol durumunu gösteren belge gibi dayanağı ekleyin.
- Talebinizi açık yazın: duruşma ertelenmesi talebi, celsenin ertelenmesi, yeni gün verilmesi ya da ses ve görüntü nakli yoluyla katılım.
- Dilekçeyi duruşma gününden önce, elektronik ortamda veya mahkeme kalemine sunun ve sunulduğunu gösteren kaydı saklayın.
Mazeret dilekçesi nereye verilir (UYAP)?
Mazeret dilekçesi, dosyanın görüldüğü mahkemeye verilir. Dilekçe UYAP üzerinden elektronik ortamda gönderilebileceği gibi mahkeme kalemine elden de verilebilir; hangi yol seçilirse seçilsin dilekçenin celseden önce dosyaya girdiğinin ve sunulduğu tarihin kayıtla gösterilebilmesi önem taşır.
Hastalık raporu ve belgelendirme
Mazeretin kabulü mahkemenin takdirindedir. Hastalık raporu ve belgelendirme bu nedenle mazeret dilekçesinin en önemli parçasıdır: belgesiz ya da son anda bildirilen mazeretin kabul görmeme ihtimali yüksektir; bu nedenle mazereti doğuran olayın belgesini dilekçeye eklemenizi ve dilekçeyi öğrenir öğrenmez sunmanızı tavsiye ederiz.
Mahkemeye mazeret dilekçesi örneği (hukuk davası)
Mazeret dilekçesi örnekleri ve örnek dilekçe metni
Bu sayfadaki mazeret dilekçesi örnekleri biri hukuk, biri ceza davası için iki ayrı örnek dilekçe metninden oluşur. Aşağıdaki mahkemeye mazeret dilekçesi örneği, hukuk davasında taraf ya da vekilin bir celseye katılamayacağını bildirmesi için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki bilgiler somut dosyaya göre doldurulur; mazeretin sebebi ve belgesi her dosyada kendine özgü yazılır.
| ESAS NO | : | [Esas No] |
| MAZERET BİLDİREN | : | [Ad Soyad] ([Davacı / Davalı]) |
| VEKİLİ | : | [Vekil Ad Soyad], [Büro Adresi] |
| KONU | : | [Celse Tarihi] tarihli celseye katılamamaya ilişkin mazeretin bildirilmesi ve celsenin ertelenmesi talebidir. |
1. Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında [Celse Tarihi] günü saat [Saat] için celse tayin edilmiştir.
2. [Mazeretin somut sebebi; ör. ani rahatsızlık nedeniyle [Rapor Tarihi] tarihli istirahat raporu verilmesi] sebebiyle anılan celseye katılma imkanı bulunmamaktadır. Mazereti gösteren belge dilekçe ekinde sunulmuştur.
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.150/2 uyarınca "Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez." Mazeretin celseden önce bildirilmesi, yokluğun geçerli bir özre dayandığını kayda geçirmek amacını taşımaktadır.
HUKUKİ SEBEPLER: 6100 sayılı HMK m.147, m.149, m.150 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: [Mazereti gösteren belge], dosya kapsamı.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle mazeretin kabulü ile [Celse Tarihi] tarihli celsenin ertelenerek yeni duruşma günü belirlenmesine, aksi kanaatte olunması durumunda HMK m.149/1 uyarınca ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılıma izin verilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
EK: [Mazereti gösteren belge]
Bu dilekçe örneği Word ve PDF biçiminde indirilebilmektedir.
Ceza yargılamasında mazeret: sanık ve müdafi
Ceza yargılamasında sanığın yokluğu hukuk davasındaki gibi dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açmaz; kural, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmamasıdır.
"Kanunun ayrık tuttuğu haller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir."
Sanık mazereti bakımından dilekçenin işlevi, gelmemenin geçerli bir nedene dayandığını göstererek zorla getirme kararının önüne geçmektir. Kanun bu kurala istisna da tanır: CMK m.193/2'ye göre sanık hakkında, toplanan delillere göre mahkumiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir.
Müdafi ve avukat mazereti
Müdafi açısından, yani avukat mazereti bakımından sonuç farklıdır. CMK m.188/1, Kanunun zorunlu müdafiliği kabul ettiği hallerde müdafiin duruşmada hazır bulunmasını şart sayar ve devamında şu hükmü içerir: "Müdafiin mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi veya duruşmayı terk etmesi halinde duruşmaya devam edilebilir." Müdafiin katılamayacağı celseyi mazeret dilekçesiyle önceden bildirmesi, bu nedenle savunmanın eksik kalmaması açısından önem taşır.
| Konu | Hukuk davası (HMK) | Ceza yargılaması (CMK) |
|---|---|---|
| Kanundaki ifade | Geçerli bir özür (m.147/2, m.150/2) | Geçerli neden, mazeret (m.193/1, m.176/2) |
| İki taraf da gelmezse | Dosya işlemden kaldırılır (m.150/1) | Hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz (m.193/1) |
| Mazeretsiz yokluğun sonucu | Yoklukta yapılan işlemlere itiraz edilemez (m.150/2) | Sanığın zorla getirilmesine karar verilir (m.193/1) |
| Vekil veya müdafi | Taraf veya vekili ses ve görüntü nakli yoluyla katılım talep edebilir (m.149/1) | Müdafi mazeretsiz gelmezse duruşmaya devam edilebilir (m.188/1) |
Mazeret dilekçesi örneği (ceza davası, sanık için)
Aşağıdaki mazeret dilekçesi örneği, tutuklu olmayan sanığın bir celseye katılamayacağını bildirmesi için hazırlanmıştır. Dilekçe müdafi tarafından verilecekse kimlik kısmında müdafiin bilgisi yazılır ve açıklamalar "müvekkilim" diliyle kurulur.
| ESAS NO | : | [Esas No] |
| SANIK | : | [Ad Soyad] |
| MÜDAFİİ | : | [Müdafi Ad Soyad], [Büro Adresi] |
| KONU | : | [Celse Tarihi] tarihli celseye katılamamaya ilişkin mazeretin bildirilmesi talebidir. |
1. Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında yargılaması devam eden sanık, [Celse Tarihi] tarihli celseye çağrılmıştır.
2. Sanık, [mazeretin somut sebebi; ör. [Belge Tarihi] tarihli sağlık raporu] nedeniyle anılan celseye katılamayacaktır. Mazereti gösteren belge dilekçe ekinde sunulmuştur.
3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.193/1 uyarınca "Gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir." Sanığın celseye katılmaması belgeli ve geçerli bir nedene dayanmaktadır.
HUKUKİ SEBEPLER: 5271 sayılı CMK m.176, m.188, m.193 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: [Mazereti gösteren belge], dosya kapsamı.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle mazeretin kabulü ile [Celse Tarihi] tarihli celsenin ertelenmesine ve sanık hakkında zorla getirme kararı verilmemesine, aksi kanaatte olunması durumunda mazeretin belgelenmesi için süre verilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
EK: [Mazereti gösteren belge]
Bu dilekçe örneği Word ve PDF biçiminde indirilebilmektedir.
Yargılama usulüne ilişkin diğer dilekçe örnekleri usul hukuku örnek dilekçeleri sayfasında yer almaktadır.
Mazeret yerine başvurulabilecek usul yolları
Duruşmaya fiziken katılamamak her zaman ertelemeyi gerektirmez. HMK m.149/1'e göre mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep eden tarafın veya vekilinin aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine karar verebilir. Uzak bir şehirde bulunan taraf ya da vekil için bu talep, erteleme isteminden önce değerlendirilmelidir.
Kaçırılan süre için eski hale getirme
Mazeret dilekçesi bir duruşmaya katılamamayla ilgilidir; kaçırılan bir süre için ise ayrı bir kurum vardır. HMK m.95/1 uyarınca elde olmayan sebeplerle, kanunda belirtilen veya hakimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kimse eski hale getirme talebinde bulunabilir. Talep, m.96/1'e göre işlemin süresinde yapılamamasına sebep olan engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır.
Kesin olmayan süreler
Hakimin verdiği her süre kesin değildir. HMK m.94/2'ye göre kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf yeniden süre isteyebilir; bu şekilde verilecek ikinci süre kesindir ve yeniden süre verilemez. Tahkikat aşamasında dinlenilmek üzere mahkemeye gelmeleri için taraflara verilecek süre ise m.144/2 uyarınca iki haftadan az olamaz ve gerektiğinde mahkemece resen veya taraflardan birinin talebi üzerine uzatılabilir.
Uygulamada mazeret dilekçesinin en sık görülen eksikliği, mazeretin belgesiz bildirilmesi ve dilekçenin celse saatinden sonra sunulmasıdır. Hukuk davasında iki tarafın da gelmediği bir celse, dosyanın işlemden kaldırılmasıyla ve üç aylık yenileme süresinin işlemeye başlamasıyla sonuçlanabilir. Bu nedenle mazeretin, celseden önce, belgesiyle ve açık bir taleple bildirilmesini; mümkünse ses ve görüntü nakli yoluyla katılımın da alternatif talep olarak yazılmasını tavsiye ederiz. Diğer usul dilekçeleri için örnek hukuki dilekçeler sayfamıza, ceza yargılamasına özgü dilekçeler için ceza hukuku örnek dilekçeleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Mazeret Dilekçesi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mazeret dilekçesi ne zaman verilmelidir?
Kanun mazeret dilekçesi için ayrı bir süre öngörmez. Dilekçenin amacı yokluğun geçerli bir özre dayandığını kayda geçirmek olduğundan, mazereti doğuran olay öğrenilir öğrenilmez ve celse saatinden önce, belgesiyle birlikte sunulmasını tavsiye ederiz.
Mazeret dilekçesine hangi belge eklenir?
Mazereti gösteren belge eklenir: sağlık sorununda rapor, vekilin başka bir mahkemedeki duruşması için o duruşmanın kaydı, ulaşım engelinde bunu gösteren belge gibi. Mazeretin kabulü mahkemenin takdirindedir; belgesiz bildirilen mazeretin kabul görmeme ihtimali yüksektir.
Hukuk davasında iki taraf da duruşmaya gelmezse ne olur?
HMK m.150/1 uyarınca usulüne uygun şekilde davet edilmiş taraflar duruşmaya gelmezse dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir. Dava üç ay içinde dilekçe ile yenilenebilir; yenilenmezse sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır (m.150/4, m.150/5).
Duruşmaya geçerli özür olmadan gelmeyen taraf neyi kaybeder?
HMK m.150/2'ye göre geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez. Diğer taraf gelmişse, onun talebi üzerine yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilebilir veya dosya işlemden kaldırılabilir.
Ceza davasında sanık mazeret bildirmezse ne olur?
CMK m.193/1 uyarınca hazır bulunmayan sanık hakkında kural olarak duruşma yapılmaz ve gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Kanun, m.193/2'de sorgusu yapılmamış olsa da davanın yokluğunda bitirilebileceği halleri ayrıca düzenler.
Avukat duruşmaya gelemezse mazeret dilekçesi verir mi?
Hukuk davasında vekil de katılamayacağı celseyi mazeret dilekçesiyle bildirebilir ya da HMK m.149/1 uyarınca ses ve görüntü nakli yoluyla katılım talep edebilir. Ceza yargılamasında CMK m.188/1'e göre müdafiin mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi halinde duruşmaya devam edilebilir.
İşlemden kaldırılan dava nasıl yenilenir?
HMK m.150/4 uyarınca dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçesiyle yenilenebilir. Bir ay geçtikten sonra yapılan yenilemede yeniden harç alınır. İlk yenilemeden sonra dava bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz (m.150/6).
Mazeret dilekçesi ile eski hale getirme aynı şey mi?
Hayır. Mazeret dilekçesi bir duruşmaya katılamamayı bildirir. Eski hale getirme ise elde olmayan sebeplerle kanuni ya da kesin bir süreyi kaçıran kişinin başvurduğu yoldur (HMK m.95/1) ve engelin ortadan kalkmasından itibaren iki hafta içinde talep edilir (m.96/1).
Mazeret kabul edilirse yeni duruşma ne zamana verilir?
Mahkeme yeni bir duruşma günü belirler. HMK m.147/3'e göre duruşmalar arasındaki süre üç aydan daha uzun olamaz; bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek daha uzun bir süre belirleyebilir.