Bu sayfanın kısa özeti
Sayfanın hukuki içeriğini saniyeler içinde okuyun; önemli noktalar ve somut ayrıntılar kısa bir özette toplansın.
Bu sayfa, hukuk davalarında yargılamanın farklı aşamalarında verilen usul dilekçelerini bir arada sunar: cevap, mazeret, ara karara karşı beyan, ıslah ve istinaf dilekçeleri. Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre dilekçede bulunması gerekenler (m. 119), iki haftalık cevap süresi ve ek süre (m. 127), duruşmaya gelmemenin sonuçları ve üç aylık yenileme süresi (m. 150), ıslahın zamanı (m. 176, 177) ve iki haftalık istinaf süresi (m. 345) açıklanır. Örnek dilekçeler genel metinlerdir; somut dosyaya göre düzenlenmeleri gerekir.
Bu özet genel bilgilendirme amacı taşır. Somut hukuki süreçler için birebir değerlendirme gerekir.
Usul hukuku örnek dilekçeleri, bir hukuk davası açıldıktan sonra yargılamanın her aşamasında mahkemeye verilen dilekçelerin yer tutuculu örnekleridir: cevap, mazeret, ıslah, ara karara itiraz ve istinaf dilekçeleri bu gruptadır. Bu sayfada hangi dilekçenin yargılamanın hangi aşamasında ve hangi süre içinde verildiği Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre bir arada gösterilmiştir.
Usul Hukuku Dilekçesi Ne İşe Yarar ve Hangi Durumda Verilir?
Bir hukuk davası yalnız dava dilekçesiyle yürümez. Davalının cevabı, duruşmaya katılamayan tarafın mazereti, talebin artırılması ya da kararın üst mahkemece incelenmesi istemi, her biri ayrı bir dilekçeyle mahkemeye iletilir. Bu dilekçelerin ortak özelliği, konusu ne olursa olsun yargılama usulüne ilişkin olmaları ve çoğunun kanunda belirlenmiş sürelere bağlı bulunmasıdır.
Bu nedenle usul dilekçeleri, aile, iş ya da tüketici davası fark etmeksizin hemen her hukuk davasında karşılaşılan metinlerdir. Hukuk davası dilekçe örnekleri bu sayfada alan ayrımı yapılmadan, yargılama aşamasına göre sıralanmıştır.
Hukuk Davası Dilekçe Örnekleri: En Çok Kullanılan Türler
Aşağıdaki dilekçeler, yargılamanın farklı aşamalarında taraflarca en sık verilen metinlerdir.
Cevap Dilekçesi Örneği
Davalı, dava dilekçesine karşı savunmasını cevap dilekçesiyle bildirir. Cevap dilekçesinde dava dilekçesindeki her iddiaya ayrı ayrı karşılık verilmesi ve dayanılan delillerin gösterilmesi gerekir. Cevap süresi kanunda belirlenmiştir ve kısadır.
Mazeret Bildirimi
Duruşmaya katılamayacak olan taraf ya da vekili, engelin nedenini ve belgesini mahkemeye dilekçeyle bildirir. Mazeret dilekçesinin duruşmadan önce ve belgesiyle birlikte verilmesi, yokluğunda yapılan işlemlere karşı tarafın haklarını korur. Hazır metin için mazeret dilekçesi örneği sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Ara Karara Karşı Dilekçe
Mahkemenin dava açıldıktan sonra kurduğu ilk ara kararlara, örneğin gider avansı, bilirkişi ya da tanık listesi süresine ilişkin kararlara karşı taraflar dilekçeyle beyanda bulunabilir. Bu tür beyanların nasıl yazılacağı tensip zaptına itiraz dilekçe örneği sayfasında gösterilmiştir.
Islah Dilekçesi Örneği
Taraflardan biri, yaptığı usul işlemini tamamen ya da kısmen düzeltmek istediğinde ıslah yoluna başvurur. Kanun, taraflardan her birinin yaptığı usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebileceğini ve aynı davada ancak bir kez ıslah yoluna başvurulabileceğini belirtir (HMK m. 176). Islah dilekçesinde neyin, hangi ölçüde düzeltildiği açıkça yazılır.
İstinaf Dilekçesi Örneği
İlk derece mahkemesinin kararına karşı bölge adliye mahkemesinde inceleme istemi istinaf dilekçesiyle yapılır. Dilekçede kararın hangi yönlerden hatalı görüldüğü gerekçeleriyle gösterilir.
Mahkemeye Dilekçe Örneği Hazırlarken Hangi Unsurlar Bulunmalı?
Dava dilekçesinin içeriği Hukuk Muhakemeleri Kanununun 119. maddesinde sayılmıştır; yargılama sırasında verilen diğer dilekçelerde de bu düzenin izlenmesini tavsiye ederiz. Her dilekçede mahkemenin adı, dosya numarası, tarafların adları, talebin konusu, dayanaklar ve imza bulunmalıdır.
- Mahkemenin adı ve dosyanın esas numarası için yer tutucu
- Tarafların ve varsa vekillerin adı, soyadı ve adresleri
- Talebin konusu ve sıra numarasıyla açıklamalar
- Dayanılan deliller ve hukuki sebepler
- Açık bir talep sonucu
- Dilekçe sahibinin ya da vekilinin imzası
Kanunun 119. maddesinin ikinci fıkrasına göre dava dilekçesindeki bazı eksiklikler için hakim davacıya bir haftalık kesin süre verir ve "Bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması halinde dava açılmamış sayılır." Bu kural, dilekçenin baştan eksiksiz hazırlanmasının önemini gösterir.
Usul Dilekçelerinde Süreler ve Süre Uyarıları
Usul hukukunda süreler çoğunlukla kesindir. Süresinde verilmeyen cevap ya da istinaf dilekçesi, hakkın kaybına yol açabilir. Aşağıdaki süreler yürürlükteki kanun metninden okunmuştur; özel kanun hükümleri saklıdır.
| Dilekçe | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Cevap dilekçesi | Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta; süre içinde başvurulursa bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre | HMK m. 127/1 |
| İstinaf dilekçesi | İlamın tebliğinden itibaren iki hafta | HMK m. 345/1 |
| Islah | Tahkikatın sona ermesine kadar | HMK m. 177/1 |
| İşlemden kaldırılan davanın yenilenmesi | İşlemden kaldırma tarihinden itibaren üç ay | HMK m. 150/4 |
| Dava dilekçesindeki eksikliğin tamamlanması | Hakimin verdiği bir haftalık kesin süre | HMK m. 119/2 |
Süre başlangıcına dikkat edilmelidir. İstinaf süresi için Kanun, "Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar." der (HMK m. 345/1). Süre hesabında kararın tefhim tarihinin değil, tebliğ tarihinin esas alınmasını tavsiye ederiz.
Duruşmaya Gelmemenin Sonuçları ve Mazeret Dilekçesi
Usulüne uygun davet edilen tarafların duruşmaya gelmemesi, davanın seyrini doğrudan etkiler. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 150. maddesine göre taraflar duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır; taraflardan yalnız biri gelirse yargılama gelen tarafın talebine göre yokluğunda sürdürülür ya da dosya işlemden kaldırılır.
Aynı madde, "Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez." hükmünü içerir (HMK m. 150/2). Mazeretin duruşmadan önce, belgesiyle ve dosya numarası belirtilerek bildirilmesi bu yüzden önemlidir. İşlemden kaldırılan dava üç ay içinde yenilenmezse açılmamış sayılır (HMK m. 150/5).
Usul Dilekçelerinde Delil ve Ek Düzeni Nasıl Kurulur?
Usul dilekçelerinde ekler, ileri sürülen olguyu kanıtlamaya yöneliktir: mazeret dilekçesinde sağlık raporu ya da başka bir duruşmanın tutanağı, istinaf dilekçesinde kararın tebliğ tarihi, ıslah dilekçesinde artırılan talebin hesabı gibi. Her ek dilekçede adıyla anılmalı ve sırayla numaralandırılmalıdır.
Usul Dilekçelerinde Dil ve Beyan Riski
Usul dilekçeleri kısa olmalı, ancak eksik olmamalıdır. Esasa ilişkin uzun açıklamalar yerine talebin ne olduğu ve hangi kurala dayandığı açıkça yazılmalıdır. Karşı tarafa ya da mahkemeye yönelik ölçüsüz ifadeler dilekçenin değerlendirilmesine katkı sağlamaz.
Usul Dilekçelerinde Sık Yapılan Hatalar
- Cevap ve istinaf sürelerini tefhimden ya da yanlış tarihten hesaplamak.
- Mazereti duruşmadan sonra ya da belgesiz bildirmek.
- Dilekçede dosya numarasını ve mahkemenin adını yazmamak.
- Islahın hangi talebe ilişkin olduğunu açıkça göstermemek.
- İşlemden kaldırılan davayı üç ay içinde yenilememek.
Usul Hukuku Dilekçe Örneklerini Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Bu sayfadaki usul hukuku dilekçe örnekleri, yargılamada sık karşılaşılan durumlar için hazırlanmış genel metinlerdir. Her dosyanın aşaması, ara kararları ve süreleri farklıdır; örnek metin, dosyaya göre düzenlenmeden mahkemeye verilmemelidir.
Usul süreleri kaçırıldığında telafisi zor sonuçlar doğabileceğinden dilekçeyi vermeden önce bir avukata danışmanızı tavsiye ederiz. Hukukun diğer alanlarındaki dilekçeler için örnek hukuki dilekçeler sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Usul Hukuku Dilekçeleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Cevap dilekçesi kaç gün içinde verilir?
Cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu süre içinde başvurulması halinde bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m. 127/1).
İstinaf süresi ne zaman başlar?
İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar; özel kanun hükümleri saklıdır (HMK m. 345/1).
Duruşmaya gelemeyen taraf ne yapmalıdır?
Engelini ve belgesini duruşmadan önce dilekçeyle bildirmelidir. Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m. 150/2). Hazır metin için mazeret dilekçesi örneği sayfamıza bakabilirsiniz.
Islah ne zamana kadar yapılabilir?
Islah, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir (HMK m. 177/1) ve aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir (HMK m. 176/2).
Örnek dilekçe olduğu gibi kullanılabilir mi?
Örnek dilekçeler yer tutuculu genel metinlerdir. Dosyanın aşaması ve süreleri farklı olduğundan metnin somut dosyaya göre düzenlenmesini ve gerekirse bir avukata danışmanızı tavsiye ederiz.