Bu sayfanın kısa özeti
Sayfanın hukuki içeriğini saniyeler içinde okuyun; önemli noktalar ve somut ayrıntılar kısa bir özette toplansın.
Bu sayfa tensip zaptının niteliğini ve tensip zaptına itirazı Hukuk Muhakemeleri Kanunu lafzına dayanarak açıklar. Tensip kelimesi HMK'da geçmez; Hakim ve Savcı Yardımcılığı Yönetmeliği tensip taslaklarından söz eder. Mahkeme dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir (HMK m.138/1) ve ara kararlar tutanağa yazılır (m.154/3-ğ). İstinaf konusu kararlar m.341/1'de sayılır; tensipteki ara kararlar bu sayımda yer almaz. Tensip zaptına itiraz için Kanunda ayrı süre yoktur, ancak m.139/1-ç'deki iki haftalık kesin süre ve karşı taraf dinlenmeden verilen ihtiyati tedbire karşı m.394/2'deki bir haftalık itiraz süresi işler.
Bu özet genel bilgilendirme amacı taşır. Somut hukuki süreçler için birebir değerlendirme gerekir.
Tensip zaptına itiraz, mahkemenin dava açıldıktan sonra dosya üzerinden verdiği ilk ara kararlardaki hata, eksiklik ya da hukuka aykırılığın aynı mahkemeye dilekçe ile bildirilerek düzeltilmesinin istenmesidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu "tensip zaptına itiraz" adıyla ayrı bir kanun yolu ya da ayrı bir itiraz süresi düzenlemez; bu nedenle itiraz, kararı veren mahkemeye verilen bir düzeltme ve yeniden değerlendirme talebi niteliğindedir.
Tensip zaptı nedir, ne demek?
Tensip zaptı nedir sorusunun cevabı kanun metninde değil, yargı uygulamasında ve ikincil mevzuatta bulunur: "tensip" kelimesi Hukuk Muhakemeleri Kanununda geçmez, ancak Hakim ve Savcı Yardımcılığı Yönetmeliği m.14/1-b, hakim ve savcı yardımcılarının tevdi edilen dosyalarda tensip taslaklarını hazırlayarak ilgili hakime sunacağını düzenler. Tensip zaptı, mahkemenin dosya üzerinden yaptığı ilk değerlendirmeyi ve bu aşamada verdiği ara kararları gösteren tutanak için kullanılan addır.
Bu ilk değerlendirmenin kanuni çerçevesi HMK m.137 ile m.139 arasındadır. HMK m.137/1'e göre dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır ve mahkeme ön incelemede dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar.
"Mahkeme, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verir; gerektiği takdirde kararını vermeden önce, bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir."
Mahkemenin bu aşamada verdiği kararlar ara karar niteliğindedir ve tutanağa geçirilir; HMK m.154/3-ğ, ara kararların ve hükmün sonucunun mutlak olarak tutanağa yazılacağını hükme bağlar. Ön inceleme ile tahkikat arasındaki sıra da kanunla bağlanmıştır: m.137/2 uyarınca ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.
Dilekçeler teatisi ve cevap süresi
Tensip zaptının hazırlandığı aşama, dilekçeler teatisi ve cevap süresi ile yakından bağlantılıdır. HMK m.127/1'e göre cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır; cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkansız olduğu durumlarda, yine bu süre zarfında mahkemeye başvuran davalıya bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. HMK m.136/1 uyarınca davacı cevap dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap, davalı da bunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir. Bu sürelerin her biri tebligat tarihinden işlemeye başlar; tensip zaptına itiraz edilmiş olması bu süreleri değiştirmez.
Tensip zaptı hazırlandı ne demek?
Tensip zaptının hazırlanmış olması, mahkemenin dosyayı inceleyerek ilk ara kararlarını verdiğini gösterir. Bu kararların ardından gelen aşama, HMK m.139/1 uyarınca ön inceleme için bir duruşma günü tespit edilerek taraflara bildirilmesidir; tarafların bu aşamada davetiyedeki ihtarları ve süreleri dikkatle izlemesini tavsiye ederiz.
Tensip duruşması ve ön inceleme duruşması
Uygulamada tensip duruşması olarak anılan celse, Kanundaki adıyla ön inceleme duruşmasıdır. HMK m.138/1'e göre mahkeme dava şartları ve ilk itirazlar hakkında öncelikle dosya üzerinden karar verir, gerektiği takdirde tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebilir; ön inceleme için duruşma günü ise m.139/1 uyarınca taraflara davetiye ile bildirilir.
Delil ve bilirkişi ile ilgili ara kararlar
HMK m.137/1 uyarınca mahkeme ön incelemede tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yaptığından, tanık, belge, keşif ve bilirkişi incelemesine ilişkin ilk ara kararlar uygulamada çoğunlukla tensip zaptında yer alır. Delil ve bilirkişi ile ilgili bir eksiklik fark edildiğinde bunun erken bildirilmesi, ileride bilirkişi raporuna yönelik itirazlardan daha etkili bir yoldur; bilirkişinin reddine ilişkin talebin reddi kararına karşı ise m.272/4 uyarınca ancak hükümle birlikte kanun yoluna başvurulabilir.
Ön inceleme davetiyesindeki ihtarlar
Tensip aşamasının taraflar için en önemli sonucu, ön inceleme davetiyesiyle bildirilen ihtarlardır. HMK m.139/1'e göre mahkeme, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden ve gerekli incelemeyi tamamladıktan sonra ön inceleme için bir duruşma günü tespit ederek taraflara bildirir ve davetiyede, tarafların sulh için gerekli hazırlığı yapmalarını, duruşmaya yalnız bir tarafın gelmesi halinde gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceğini ve aşağıdaki kesin süreyi ihtar eder.
"Davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde tarafların dilekçelerinde gösterdikleri, ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları, bu hususların verilen süre içinde yerine getirilmemesi halinde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacaklarına karar verileceği."
Bu ihtara uyulmamasının sonucu HMK m.140/5'te açıkça yazılıdır: 139 uncu madde uyarınca yapılan ihtara rağmen dilekçelerinde gösterdikleri belgeleri sunmayan veya belgelerin getirtilmesi için gerekli açıklamayı yapmayan tarafın bu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir. m.94/3'e göre de kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar.
Tensip zaptına itiraz mümkün mü?
Tensip zaptına itiraz, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek yapılabilir; ancak bu, kanunda adı konmuş bir kanun yolu değildir ve üst mahkemeye taşınan bağımsız bir başvuru doğurmaz. HMK m.341/1, ilk derece mahkemelerinin istinaf yoluna başvurulabilecek kararlarını nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerine ilişkin belirli kararlar olarak sayar; tensip zaptındaki ara kararlar bu sayımda yer almaz.
Ara karara itiraz ve hükümle birlikte kanun yolu
Ara karara itiraz bakımından Kanun, bazı ara kararlar için kanun yolunun ancak hükümle birlikte kullanılabileceğini ayrıca ve açıkça yazar. Hakimin reddi talebinin geri çevrilmesine ilişkin kararlar için HMK m.41/3, ayırma kararları için m.168/2, bilirkişinin reddine ilişkin talebin reddi için m.272/4 bu yönde hükümler içerir. Bu sayılanlar dışındaki ara kararlar bakımından HMK'da "ara kararlara karşı ayrıca kanun yoluna gidilemez" şeklinde genel bir cümle bulunmaz; istinaf yolunun kapsamı m.341/1'deki sayımla belirlenir.
Tensip zaptına itiraz dilekçesi ne işe yarar?
Tensip zaptına itiraz dilekçesi, mahkemenin dikkatini ara karardaki somut hataya çekmek ve bu hatanın yargılamanın ilerleyen aşamalarına taşınmasını önlemek için verilir. Delil listesinde gösterilen bir tanığın ya da belgenin ara kararda unutulması, harç ve gider avansı ya da süre bakımından açık bir hesap hatası bu dilekçenin konusu olabilir.
Mahkeme bu aşamada dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine ya da görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermişse, söz konusu olan düzeltilecek bir ara karar değil, kanun yoluna konu olabilecek bir karardır. HMK m.341/1-a nihai kararlara karşı istinaf yolunu açar ve m.345/1'e göre istinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır; bu süre ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. Görevsizlik veya yetkisizlik kararında ayrıca HMK m.20/1 uyarınca, karar kesinleştikten sonra iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır. Aynı mahkemeye itiraz dilekçesi verilmesinin bu süreleri durduracağına ilişkin bir hüküm Kanunda bulunmaz.
İtirazın ön inceleme duruşmasında da ileri sürülmesini tavsiye ederiz. HMK m.154/3-g uyarınca tarafların soruşturmaya ilişkin istekleri mutlak olarak tutanağa yazılır; itirazın tutanağa geçmesi, ileride hükümle birlikte kanun yoluna başvurulduğunda talebin süresinde ve usulüne uygun ileri sürüldüğünü gösterir.
Tensip zaptına itiraz süresi var mı?
Tensip zaptına itiraz süresi HMK hükümleri arasında ayrıca düzenlenmemiştir; HMK'da tensip zaptına itiraz için gün ya da hafta olarak belirlenmiş bir süre yoktur. Buna karşılık tensip zaptıyla ya da ön inceleme davetiyesiyle bildirilen süreler işlemeye devam eder ve itiraz dilekçesi verilmesinin bu süreleri durduracağına ilişkin bir hüküm Kanunda bulunmaz.
| İşlem | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Tensip zaptına itiraz dilekçesi | Kanunda ayrı süre yok | HMK'da düzenleme bulunmaz |
| Dilekçede gösterilen belgeleri sunma ya da getirtilmesi için açıklama | Davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre | HMK m.139/1-ç, m.140/5 |
| Karşı taraf dinlenmeden verilen ihtiyati tedbire itiraz | Uygulamadan ya da tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta | HMK m.394/2 |
| Kesin olduğu belirtilmeyen hakim süresinin kaçırılması | Yeniden süre istenebilir; ikinci süre kesindir | HMK m.94/2 |
| Elde olmayan sebeple kaçırılan kesin süre | Engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hale getirme | HMK m.95/1, m.96/1 |
Kanunda süre öngörülmemiş olması, itirazın geciktirilebileceği anlamına gelmez. Ara karardaki hata, ön inceleme duruşmasından ve kesin sürelerin dolmasından önce bildirilmezse düzeltme imkanı daralır; bu nedenle itirazın tensip zaptının tebliğinden hemen sonra yapılmasını ve itirazla birlikte, süreye bağlı işlemin de süresi içinde yerine getirilmesini tavsiye ederiz.
Tensip zaptı ile kesin süre verilebilir mi?
Hakim, tensip zaptında verdiği bir sürenin kesin olduğuna karar verebilir. HMK m.94/2'ye göre bu takdirde hakim, tayin ettiği kesin süreye konu olan işlemi hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını açıkça tutanağa geçirerek ihtar eder. Kesin olduğu belirtilmeyen süreyi geçirmiş olan taraf ise yeniden süre isteyebilir ve bu şekilde verilecek ikinci süre kesindir.
Tensipte verilen ihtiyati tedbir kararı
Tensip zaptında karşı taraf dinlenmeden ihtiyati tedbir kararı verilmişse, bu karar için Kanun ayrı ve süreli bir itiraz yolu öngörür. HMK m.394/1'e göre karşı taraf dinlenmeden verilmiş olan ihtiyati tedbir kararlarına itiraz edilebilir; m.394/2'ye göre itiraz, ihtiyati tedbirin uygulanması sırasında karşı taraf hazır bulunuyorsa uygulamadan, bulunmuyorsa uygulamaya ilişkin tutanağın tebliğinden itibaren bir hafta içinde, tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olarak kararı veren mahkemeye yapılır.
Bu itiraz m.394/4 uyarınca dilekçeyle yapılır ve itiraz eden, itiraz sebeplerini açıkça göstermek ve itirazının dayanağı olan tüm delilleri dilekçesine eklemek zorundadır. İtiraz hakkında verilen karara karşı m.394/5 uyarınca kanun yoluna başvurulabilir. Tedbire itiraz, tensip zaptındaki diğer ara kararlara yönelik düzeltme talebinden farklı olarak süreye bağlıdır.
Tensip zaptına itiraz dilekçesi örneği
Aşağıdaki tensip zaptına itiraz dilekçesi örneği, hukuk davasında tensip zaptındaki bir ara karardaki hata ya da eksikliğin aynı mahkemeden düzeltilmesini istemek için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki bilgiler somut dosyaya göre doldurulur; itiraz edilen ara kararın numarası ve itirazın gerekçesi her dosyada ayrıca yazılır.
Dilekçe unsurları ve UYAP üzerinden itiraz
Örnekteki dilekçe unsurları sırasıyla mahkeme, esas numarası, taraflar ve vekil, konu, açıklamalar, hukuki sebepler, deliller, sonuç ve istem ile imzadır. İtiraz dilekçesi dosyanın görüldüğü mahkemeye verilir; UYAP üzerinden itiraz elektronik ortamda yapılabileceği gibi dilekçe mahkeme kalemine elden de sunulabilir.
| ESAS NO | : | [Esas No] |
| TALEPTE BULUNAN | : | [Ad Soyad] ([Davacı / Davalı]) |
| VEKİLİ | : | [Vekil Ad Soyad], [Büro Adresi] |
| KARŞI TARAF | : | [Ad Soyad] |
| KONU | : | [Tensip Tarihi] tarihli tensip zaptının [Ara Karar No] numaralı ara kararına itirazımız ile ara kararın düzeltilmesi talebidir. |
1. Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dosyasında [Tensip Tarihi] tarihli tensip zaptı tarafımıza [Tebliğ Tarihi] tarihinde tebliğ edilmiştir.
2. Tensip zaptının [Ara Karar No] numaralı ara kararında [itiraz edilen husus; ör. dava dilekçesinin delil listesinde gösterilen [Delil] hakkında karar verilmemiştir / gider avansı [Tutar] olarak hatalı hesaplanmıştır] hususu yer almaktadır.
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.137/1 uyarınca mahkeme ön incelemede "hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar". Ara karardaki eksiklik giderilmediği takdirde [eksikliğin yargılamaya etkisi] sonucu doğacaktır.
4. Talebimizin ön inceleme duruşmasında da tutanağa geçirilmesini talep ederiz.
HUKUKİ SEBEPLER: 6100 sayılı HMK m.137, m.138, m.139, m.154 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Dava ve cevap dilekçeleri, tensip zaptı, dosya kapsamı.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle [Tensip Tarihi] tarihli tensip zaptının [Ara Karar No] numaralı ara kararının dosya üzerinden düzeltilerek [istenen düzeltme] yönünde yeniden karar verilmesine, aksi kanaatte olunması durumunda itirazımızın ön inceleme duruşmasında değerlendirilerek tutanağa geçirilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
Bu dilekçe örneği Word ve PDF biçiminde indirilebilmektedir.
Yargılama usulüne ilişkin diğer dilekçe örnekleri usul hukuku örnek dilekçeleri sayfasında yer almaktadır.
Ceza yargılamasında duruşma hazırlığı
Ceza yargılaması (CMK) bakımından da iddianamenin kabulünden sonra duruşmaya hazırlık için verilen kararlar uygulamada tensip olarak anılır. CMK m.175/2'ye göre mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. Ceza mahkemesi kararlarına karşı başvuru yollarının koşulları CMK'da ayrıca düzenlendiğinden bu sayfa hukuk yargılamasındaki tensip zaptını esas alır; ceza yargılamasına ilişkin dilekçeler için ceza hukuku örnek dilekçeleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Delillerin toplanmasına ilişkin ara kararlar ve kesin süreler tensip aşamasında belirlendiği için tensip zaptı, dava dosyasında dikkatle okunması gereken belgelerin başında gelir. Hak kaybına yol açabilecek durumlardan biri, ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin sürenin, tensipteki bir hataya itiraz edildiği gerekçesiyle beklenmesidir. Kanun itiraz için ayrı bir süre öngörmediği gibi itirazın kesin süreyi durduracağını da düzenlemez. Bu nedenle tensip zaptını tebliğ edildiği gün bütünüyle incelemenizi, hata varsa dilekçeyle bildirmenizi ve süreye bağlı işlemleri ayrıca süresinde yerine getirmenizi tavsiye ederiz. Diğer usul dilekçeleri için örnek hukuki dilekçeler sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Tensip Zaptına İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular
Tensip zaptı ne zaman düzenlenir?
Tensip kelimesi HMK'da geçmez. Mahkeme, HMK m.137 ve m.138 uyarınca dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra dava şartları ve ilk itirazlar hakkında öncelikle dosya üzerinden karar verir ve ön inceleme hazırlığını yapar; bu aşamada verilen ara kararlar uygulamada tensip zaptı olarak anılır.
Tensip zaptına itiraz dilekçesi nereye verilir?
Kararı veren mahkemeye, dosyanın esas numarası yazılarak verilir. Tensip zaptına itiraz kanunda adı konmuş bir kanun yolu olmadığından dilekçe üst mahkemeye değil, dosyanın görüldüğü mahkemeye hitaben yazılır ve ara kararın düzeltilmesi istenir.
Tensip zaptına itiraz süresi var mı?
HMK'da tensip zaptına itiraz için gün ya da hafta olarak belirlenmiş bir süre yoktur. Ancak ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin süre (m.139/1-ç) işler ve itirazın bu süreyi durduracağına ilişkin bir hüküm yoktur; itirazı tebliğden hemen sonra yapmanızı tavsiye ederiz.
Tensip zaptındaki ara karara istinaf yoluna gidilir mi?
HMK m.341/1 istinaf yoluna başvurulabilecek kararları nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerine ilişkin belirli kararlar olarak sayar. Tensipteki ara kararlar bu sayımda yer almaz; bazı ara kararlar için Kanun kanun yolunun ancak hükümle birlikte kullanılabileceğini ayrıca yazar (m.41/3, m.168/2, m.272/4).
Tensipte verilen ihtiyati tedbire nasıl itiraz edilir?
Karşı taraf dinlenmeden verilen ihtiyati tedbire, HMK m.394/2 uyarınca uygulamadan ya da uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edilir. İtiraz sebepleri ve tüm deliller dilekçeye eklenir (m.394/4).
Ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık süre kaçırılırsa ne olur?
HMK m.140/5'e göre ihtara rağmen dilekçelerinde gösterdikleri belgeleri sunmayan ya da getirtilmesi için gerekli açıklamayı yapmayan taraf o delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılır. Elde olmayan bir sebep varsa engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hale getirme istenebilir (m.95/1, m.96/1).
Tensip aşamasında dava usulden reddedilirse itiraz dilekçesi yeterli mi?
Hayır. Davanın usulden reddi ya da görevsizlik veya yetkisizlik kararı düzeltilecek bir ara karar değildir; nihai kararlara karşı istinaf yolu açıktır (HMK m.341/1-a) ve istinaf süresi ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (m.345/1). Görevsizlik ve yetkisizlikte m.20/1'deki iki haftalık gönderme talebi süresi de ayrıca işler.
Tensip zaptına itiraz edilmezse ne olur?
Kanun bu durum için ayrı bir sonuç öngörmez. Ancak ara karardaki hata düzeltilmezse yargılama o karara göre ilerler. İtirazın ön inceleme duruşmasında da ileri sürülmesini ve HMK m.154/3-g uyarınca tutanağa geçirilmesini tavsiye ederiz.
Ceza davasında tensip zaptı var mı?
Ceza yargılamasında CMK m.175/2'ye göre mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır. Bu sayfa hukuk yargılamasındaki tensip zaptını esas alır; ceza mahkemesi kararlarına karşı başvuru yolları CMK'da ayrıca düzenlenmiştir.