Dolandırıldım Ne Yapmalıyım? Şikayet ve Paranın Geri Alınması

Dolandırıldım ne yapmalıyım sorusu, çoğu zaman paranın gönderildiği ilk dakikalarda ya da birkaç saat sonra, dolandırıcıya artık ulaşılamadığında sorulur. Böyle bir anda atılacak adımların sırası önemlidir: önce paranın çıktığı bankaya bildirim yapılır, ardından yazışmalar, dekontlar ve arama kayıtları saklanır, sonra Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa şikayette bulunulur. Paranın geri alınması için ise ceza soruşturmasındaki el koyma ve iade imkanı, uzlaştırma, ceza davasına katılma ve hukuk davası gibi birbirini tamamlayan yollar vardır. Yazıda her adım, ilgili kanun maddesinin lafzına ve resmi kurumların yayımladığı bilgilere dayanılarak anlatılmaktadır.

Dolandırıldım Ne Yapmam Lazım? İlk Saatlerde Yapılacaklar

Dolandırıldığını anlayan kişi önce parayı gönderdiği bankayı aramalı ve işlemin dolandırıcılık şüphesiyle yapıldığını bildirmelidir. Ardından dekont, mesaj ve arama kayıtları silinmeden saklanmalı, aynı gün Cumhuriyet başsavcılığına ya da karakola şikayette bulunulmalıdır. CMK 158/1 uyarınca şikayet bu iki yerden birine yapılabilir.

Hesaba para yatırdım dolandırıldım diyen kişi için zaman, paranın izinin sürülebilmesi bakımından belirleyicidir. Aşağıdaki sıra, kanunun öngördüğü başvuru yollarıyla uyumlu bir başlangıç planıdır.

1. Bankayı arayın: Paranın çıktığı bankanın müşteri hizmetlerine işlemin dolandırıcılık şüphesiyle yapıldığını bildirin, internet ve mobil bankacılık şifrelerinizi değiştirin, kartınızı kullanıma kapatın. Görüşmenin tarihini, saatini ve size verilen başvuru numarasını not edin.
2. Delilleri saklayın: Dekontu, karşı tarafın IBAN ve hesap adını, yazışmaları, ilan sayfasını, arama kayıtlarını ve telefon numaralarını silmeyin; ekran görüntülerini tarihli olarak ayrı bir yere kaydedin.
3. Şikayette bulunun: En yakın karakola ya da Cumhuriyet başsavcılığına giderek şikayetçi olun. Şikayet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK 158/5).
4. Takip edin: Size verilen soruşturma numarasını saklayın; bankaya yaptığınız bildirimi ve soruşturma numarasını birbirine bağlayarak yazılı olarak da iletin.

Bankaya Bildirim ve Havale İptali

Dolandırıldım havale iptali mümkün mü sorusunun cevabı, işlemin türüne ve suçun niteliğine göre değişir. Tamamlanmış bir havale, EFT ya da FAST işleminin banka tarafından kendiliğinden geri alınacağına ilişkin kanunda genel bir hüküm bulunmamaktadır. Buna karşılık 7571 sayılı Kanunla Ceza Muhakemesi Kanunu'na eklenen 128/A maddesi, belirli suçlarda suçta kullanılan hesabın banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı tarafından kırk sekiz saate kadar askıya alınabilmesini düzenlemektedir.

Askıya alma ve hesap hareketleri ilgili kurum tarafından derhal Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir (CMK 128/A-2). Para askıya alma tamamlanmadan başka bir kuruma aktarılmışsa, ilk kurum durumu gecikmeksizin o kuruma bildirir (CMK 128/A-3). Bankaya yapılacak hızlı ve ayrıntılı bildirim, şüpheli işlemin kurum tarafından fark edilmesine katkı sağlayabilir; ancak askıya alma kararı bankanın değerlendirmesine bağlıdır ve sonucu önceden bilinemez.

Kartla Ödemede ve Ödeme Kuruluşu Hesabında Ne Yapılır?

Ödeme banka kartı ya da kredi kartıyla yapıldıysa kartı veren bankaya işleme itiraz ettiğinizi yazılı olarak bildirin ve kartı kullanıma kapatın. Kart itirazının sonucu bankanın ve kart kuruluşunun inceleme sürecine bağlıdır; bu süreç savcılığa yapılacak şikayetin yerine geçmez. Para bir ödeme kuruluşu ya da elektronik para kuruluşu hesabına, örneğin bir cüzdan uygulamasına gönderildiyse aynı bildirim o kuruluşa da yapılmalıdır. CMK 128/A bankaların yanında ödeme hizmeti sağlayıcılarını ve kripto varlık hizmet sağlayıcılarını da kapsadığından, paranın geçtiği her kuruluşun adı şikayette ayrı ayrı yazılmalıdır. Bankaya ve kuruluşa yapılan bildirimlerin yazılı kopyası, ileride bankanın özen yükümlülüğü tartışıldığında da delil olarak kullanılabilir.

Delillerin Korunması

Dolandırıcılık suçunda hileli davranışın delillendirilmesi belirleyicidir. Adalet Bakanlığı'nın mağdur bilgilendirme sayfasında, hileli davranış delillendirilmediğinde şikayetin alacak borç ilişkisi kapsamında hukuki ihtilaf olarak değerlendirilebileceği belirtilmektedir. İlk gün toplanan kayıtlar, sonraki bütün aşamaların temelini oluşturur.

• Para transferinin dekontu ve hesap hareketleri
• Karşı tarafın adı, IBAN'ı, telefon numarası ve kullanıcı adı
• Mesajlaşma uygulaması, sosyal medya ve e-posta yazışmalarının tamamı
• İlan sayfası, internet sitesi adresi ve ödeme sayfasının ekran görüntüleri
• Arama kayıtları ve sesli mesajlar
• Bankaya yapılan bildirimin tarihi, saati ve başvuru numarası

Dijital Delil Nasıl Saklanır?

Ekran görüntüsünde mesajın tarihi ve saati ile karşı tarafın telefon numarası ya da kullanıcı adı birlikte görünmelidir. Yalnız mesaj balonunu gösteren kesik görüntüler, kimin kime yazdığını göstermediği için zayıf kalır. Mesajlaşma uygulamalarının sohbet dışa aktarma özelliği kullanılarak yazışmanın tamamı dosya halinde alınabilir. İlan sitesindeki ilan kaldırılmadan önce sayfanın adresiyle birlikte görüntüsü alınmalı, satıcı profilinin bağlantısı not edilmelidir.

Telefonu sıfırlamayın, uygulamayı silmeyin ve karşı tarafı engellemeden önce bütün kayıtları alın; asıl cihazın incelenmesi soruşturmada istenebilir. Toplanan dosyaları iki ayrı yerde, örneğin bir USB bellekte ve bir bulut depolama alanında saklamak, kayıtların kaybolma riskini azaltır.

Dolandırıcılık Nereye Şikayet Edilir?

Dolandırıcılık şikayeti Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına (polis veya jandarma) yapılır. CMK 158/2'ye göre valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan şikayet de ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Şikayet için avukatla başvurmak şart değildir; kişi karakola veya savcılığa kendisi giderek yazılı ya da sözlü şikayette bulunabilir.

Dolandırıcılar nereye şikayet edilir sorusunun pratik cevabı da budur: Adalet Bakanlığı'nın mağdur bilgilendirme sayfası, en yakın karakola veya savcılığa giderek şikayetçi olunabileceğini belirtmektedir. Şikayette olayın tarihi, saati, gönderilen tutar, karşı tarafın bilinen bütün bilgileri ve toplanan deliller anlatılmalı; delillerin çıktıları ya da dijital kopyaları şikayete eklenmelidir.

Hangi Yerin Savcılığına Şikayet Edilir?

Yetki kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesine aittir (CMK 12/1). İnternet ve telefon dolandırıcılığında failin nerede bulunduğu çoğu zaman bilinmediğinden kanun mağdura ayrıca bir seçenek tanımıştır.

Bu nedenle havale, kart ya da internet yoluyla dolandırılan kişi, oturduğu yerin Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir. Karşı tarafın başka bir ilde olması şikayeti o ile taşımayı gerektirmez.

Dolandırıcılık İhbar Hattı ve e-Devlet Başvurusu

Dolandırıcılık ihbar hattı olarak bilinen numaralar, suçun devam ettiği acil durumlar içindir. Adalet Bakanlığı'nın ihbar hatları sayfası, suç hala devam ediyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi'nin ücretsiz aranabileceğini belirtmektedir. Emniyet Genel Müdürlüğü de kendini polis, asker veya savcı olarak tanıtıp para isteyen kişilere karşı 155 Polis İmdat ihbar hattının aranmasını önermektedir.

Dolandırıcılık ihbarı için e-Devlet Kapısında "Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı / İnternet İhbar Başvurusu" adlı bir hizmet de bulunmakta ve kimlik doğrulamasıyla kullanılmaktadır. Telefon dolandırıcılığı ihbar e-Devlet üzerinden yapılabilir mi sorusuna gelince, hizmet sayfası başvurunun hangi olay türlerini kapsadığını açıklamamaktadır. CMK 158'de suç şikayetinin yapılacağı yerler Cumhuriyet başsavcılığı ve kolluk olarak sayıldığından, e-Devlet ihbarı ya da bir sanal dolandırıcılar şikayet hattı araması, savcılığa veya karakola yapılacak şikayetin yerine konulmamalıdır.

Suç Duyurusu Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Suç duyurusu ve dilekçe hazırlığında ilk bilinmesi gereken, şikayetin karakolda sözlü olarak tutanağa geçirilebileceği gibi yazılı dilekçeyle de yapılabileceğidir (CMK 158/5). Yazılı dilekçenin avantajı, olayın sırasının, tutarların ve karşı tarafın bilgilerinin eksiksiz ve sizin anlatımınızla kayda girmesidir. Dilekçede şu bilgiler bulunmalıdır:

• Şikayetçinin adı soyadı, T.C. kimlik numarası, adresi ve telefon numarası
• Şüphelinin bilinen adı, telefon numarası, IBAN'ı ve kullanıcı adı; kimliği bilinmiyorsa "kimliği belirlenemeyen şüpheli" ifadesi
• Olayın tarih ve saatleriyle sırası, gönderilen her tutar ve işlemin yapıldığı banka
• Karşı tarafın kendini nasıl tanıttığı ve ne vaat ettiği
• Bankaya yapılan bildirimin tarihi ve başvuru numarası
• Numaralandırılmış ekler: dekontlar, yazışma çıktıları ve ekran görüntüleri

Dilekçede suçun adını kesin olarak belirlemeniz gerekmez; olguları açıkça anlatmanız yeterlidir, suçun vasfını savcılık belirler. Bununla birlikte paranın hangi bankadaki hesaba gönderildiği ya da karşı tarafın kendisini banka çalışanı veya kamu görevlisi olarak tanıtması gibi nitelikli hali gösteren olgular mutlaka yazılmalıdır. Hazır bir metin üzerinden çalışmak isteyenler dolandırıcılık suç duyurusu dilekçe örneği sayfamızdaki örneği, kendi olayına göre metin kurmak isteyenler dolandırıcılık suç duyurusu dilekçesi hazırlama aracını kullanabilir.

Şikayetten Sonra Soruşturma ve Dava Süreci Nasıl İşler?

Şikayetten sonra Cumhuriyet savcısı soruşturmayı yürütür; banka kayıtları, hesap sahipleri ve iletişim bilgileri araştırılır. CMK 128/A-7 uyarınca banka ve ödeme kuruluşları savcılığın istediği bilgi ve belgeyi on gün içinde göndermek zorundadır. Adalet Bakanlığı'nın mağdur bilgilendirme sayfasına göre uzlaşma sağlanamazsa soruşturmaya devam edilir ve savcılığın iddianame hazırlamasıyla yargılama süreci başlar.

Dolandırıcılık kural olarak şikayete bağlı bir suç değildir: TCK 157 ve 158'in metninde şikayet şartı yer almamaktadır ve soruşturma şikayetten sonra kendiliğinden yürür. Alacak tahsili amacıyla işlenen dolandırıcılık (TCK 159) ile belirli akrabalar zararına işlenen haller (TCK 167/2) ise lafızlarındaki "şikayet üzerine" kaydı nedeniyle ayrık tutulmuştur. Basit dolandırıcılık TCK 157/1 uyarınca bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir; bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanıldığı hal ise TCK 158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılıktır ve üç yıldan on yıla kadar hapis cezası öngörülür.

Şikayetçinin soruşturma sırasında delil toplanmasını isteme, kararlara itiraz etme ve kamu davasına katılma gibi hakları CMK 234'te düzenlenmiştir. Tarafların usul hukukundaki konumu için ceza muhakemesinde taraflar yazısına bakılabilir.

Şikayetçinin Soruşturmadaki Hakları

CMK 234/1-a, soruşturma evresinde mağdur ve şikayetçiye şu hakları tanır:

• Delillerin toplanmasını isteme
• Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme
• CMK 153'e uygun olmak koşuluyla vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve el konulan eşyayı inceletme
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına kanunda yazılı usule göre itiraz etme

Bu haklar şikayetçiye anlatılır ve tutanağa yazılır (CMK 234/3). Dolandırıcılık dosyalarında en çok işe yarayan hak, delil toplanması talebidir: paranın aktarıldığı hesapların sahiplerinin, para çekilen ATM'lerin, telefon numarasının ve internet bağlantı kayıtlarının araştırılması bu yolla istenebilir. Dava açıldıktan sonra ise duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme, tanıkların davetini isteme ve davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma hakları gündeme gelir (CMK 234/1-b). CMK 260/1, kanun yolunu katılan sıfatını almış olanlara ve katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlara da açık tutar; yine de katılma talebinin dava açıldığında yapılması, duruşmaları izlemeyi ve delil sunmayı kolaylaştırır.

Basit Dolandırıcılıkta Uzlaştırma

CMK 253/1-b-8 uyarınca dolandırıcılık (TCK 157), şikayete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır; nitelikli dolandırıcılık (TCK 158) bu bentte yer almaz. Suç uzlaştırmaya tabi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir ve uzlaştırmacı taraflara teklifte bulunur. Teklife yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK 253/4).

Uzlaşma sağlanırsa ve şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edim taksite bağlanırsa kamu davasının açılması ertelenir. Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu, İcra ve İflas Kanunu'nun 38. maddesinde yazılı ilam niteliğindeki belgelerden sayılır. Uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz (CMK 253/19). Uzlaşma teklifi değerlendirilirken bu sonuç göz önünde tutulmalıdır.

Takipsizlik Kararı Verilirse Ne Yapılır?

Soruşturma sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; uygulamada takipsizlik kararı denilen bu karar suçtan zarar gören kişiye bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir (CMK 172/1).

Takipsizlik ve itiraz aşamasında en önemli nokta, itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olayların ve delillerin belirtilmesidir (CMK 173/2). Adalet Bakanlığı'nın mağdur bilgilendirme sayfasında da belirtildiği gibi, hileli davranış delillendirilmediğinde olay alacak borç ilişkisi olarak değerlendirilebilir; bu yüzden itirazda hileyi gösteren yazışmalar ve toplanmamış deliller somut olarak gösterilmelidir. Sulh ceza hakimliği itirazı reddederse itiraz edeni giderlere mahkum eder (CMK 173/3). Ret halinde aynı fiil için kamu davası ancak yeni delil elde edilir ve sulh ceza hakimliği bu yönde karar verirse açılabilir (CMK 172/2, 173/6). İtirazın nasıl yazılacağını takipsizlik kararına itiraz dilekçe örneği sayfamızda bulabilir, kendi dosyanıza göre metni takipsizlik kararına itiraz dilekçesi hazırlama aracı ile oluşturabilirsiniz.

Dolandırıcılıkta Şikayet Süresi Var mı? Zamanaşımı Ne Kadar?

Basit ve nitelikli dolandırıcılık şikayete bağlı olmadığından altı aylık şikayet süresine tabi değildir; savcılık suçu öğrendiğinde soruşturmayı kendiliğinden yürütür. Buna karşılık dava zamanaşımı işler: artırım ya da daha ağır nitelikli hal yoksa basit dolandırıcılıkta sekiz yıl, nitelikli dolandırıcılıkta on beş yıldır. Zamanaşımı kesilirse bu süreler TCK 67/4 uyarınca en fazla yarısı kadar uzar; basit dolandırıcılıkta on iki yıla, nitelikli dolandırıcılıkta yirmi iki yıl altı aya çıkabilir. Süre dolmamış olsa bile gecikme, delillere ve paranın izine ulaşmayı zorlaştırır.

Altı aylık süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK 73/2). Dolandırıcılıkta bu sürenin önem taşıdığı durumlar, kanunda şikayete bağlı tutulan ayrık hallerdir: alacağın tahsili amacıyla işlenen dolandırıcılık (TCK 159) ve TCK 167/2'de sayılan akrabalar zararına işlenen haller.

Zamanaşımı tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden başlar (TCK 66/6). Süre belirlenirken suçun kanundaki cezasının üst sınırı esas alınır (TCK 66/4) ve dosyadaki deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur (TCK 66/3). Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi gibi TCK 158/3'teki artırım hallerinde cezanın üst sınırı yükseldiğinden süre ayrıca hesaplanır. Şikayet süresi ile zamanaşımının farkını ve hesaplama örneklerini dolandırıcılıkta şikayet süresi ve zamanaşımı yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.

Dolandırılan Para Geri Alınır mı? Para Geri Alma Yolları

Dolandırılan para, failin ya da paranın bulunduğu hesabın tespit edilebilmesi halinde geri alınabilir; ancak hiçbir yol sonucu garanti etmez. Kanun, ceza soruşturmasındaki el koyma ve iadeyi, uzlaştırmayı, kamu davasına katılmayı, hukuk mahkemesinde tazminat ya da sebepsiz zenginleşme davasını ve ihtiyati haczi birbirinden ayrı yollar olarak düzenlemektedir.

Dolandırıldım paramı nasıl geri alabilirim diye soran kişi için yolları dayanak maddeleri ve sınırlarıyla birlikte görmek, hangi başvurunun hangi aşamada anlamlı olduğunu gösterir.

El Koyma ve Mağdura İade

CMK 128/A kapsamında askıya alınan hesaptaki suça konu menfaate hakim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle el konulabilir (CMK 128/A-4). Paranın mağdura ait olduğu anlaşılırsa iade, davanın bitmesi beklenmeden yapılabilir.

Ceza Davasına Katılma

Dava açıldıktan sonra suçtan zarar gören kişi, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılabilir. Katılan sıfatı, CMK 234'te sayılan haklarla birlikte kararlara karşı kanun yoluna başvurma imkanı sağlar.

Failin zararı gidermesi ceza hesabını da etkiler: TCK 168/1 uyarınca kovuşturma başlamadan önce zararın aynen geri verilmesi veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi halinde cezada üçte ikisine kadar, TCK 168/2 uyarınca hüküm verilmeden önce giderilmesi halinde yarısına kadar indirim yapılır. Söz konusu düzenleme, uygulamada failin parayı geri ödemesini teşvik eden hükümlerden biridir.

Hukuk Davası: Tazminat ve Sebepsiz Zenginleşme

Dolandırılan para, ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde de istenebilir. Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK 49); haklı bir sebep olmaksızın başkasının malvarlığından zenginleşen de bunu geri vermekle yükümlüdür (TBK 77). Hukuk hakimi ceza hakiminin beraat kararıyla ve ceza hakiminin kusur ve zarar değerlendirmesiyle bağlı değildir (TBK 74); bununla birlikte kesinleşen ceza kararında sabit görülen olgular hukuk davasında önem taşır.

Hukuk Davası Kime Karşı ve Ne Zamana Kadar Açılır?

Hukuk davası zarara yol açan kişiye karşı açılır. Paranın gönderildiği hesabın sahibi parayı haklı bir sebep olmadan elinde tutuyorsa ona karşı sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılabilir; banka şüpheli işlemde gerekli özeni göstermemişse bankanın sorumluluğu da gündeme gelebilir. Bankanın sorumluluğuna ilişkin bir Yargıtay kararı aşağıda ayrıca incelenmiştir. Kime karşı dava açılacağı, ceza soruşturmasında hesap sahipleri ve para hareketleri hakkında toplanan bilgilere göre belirlenir.

Dolandırıcılıktan doğan tazminat isteminde, ceza kanunundaki dava zamanaşımı iki ve on yıllık sürelerden uzunsa o süre uygulanır; artırım hali bulunmayan nitelikli dolandırıcılıkta olağan dava zamanaşımı on beş yıldır. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem ise geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten başlayarak iki yılın ve her halde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK 82). Ceza davasının sonucunu beklerken bu sürelerin kaçırılmaması gerekir.

İhtiyati Haciz

Vadesi gelmiş bir para alacağının alacaklısı, borçlunun malları ve alacakları üzerine ihtiyati haciz konulmasını isteyebilir (İİK 257/1). Vadesi gelmemiş borçta ihtiyati haciz, borçlunun belirli bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da borçlunun mallarını gizlemeye, kaçırmaya hazırlanması veya alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunması gibi hallerde istenebilir (İİK 257/2). İcra takibi ve alacak süreçleri için icra hukuku sayfası incelenebilir.

Dolandırıcıya Para Gönderdim: Olayın Türüne Göre Yapılacaklar

Dolandırıcıya para gönderdim diyen kişinin yapacakları ana hatlarıyla aynıdır: bankaya bildirim, delil saklama ve savcılığa ya da kolluğa şikayet. Bununla birlikte telefon, internet, mesajlaşma uygulaması, yatırım vaadi ve havale yoluyla gerçekleşen olaylarda saklanması gereken deliller ve suçun nitelendirilmesi farklılaşabilir. Aşağıda dolandırıcılık türleri arasında en sık karşılaşılanlar, her birinde öne çıkan delillerle birlikte ele alınmıştır.

Telefon Dolandırıcılığı

Telefon dolandırıcılığında failler çoğu zaman kendilerini polis, savcı, hakim ya da banka görevlisi olarak tanıtır. Adalet Bakanlığı'nın mağdur bilgilendirme sayfası bu konuda açık bir uyarı yapmaktadır: "Unutulmamalıdır ki kamu görevlileri kimseyi arayarak para talep etmez." Failin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması TCK 158/1-l kapsamında nitelikli bir haldir ve aynı zamanda CMK 128/A'daki askıya alma yolunu açan suçlardandır. Arayan numaralar, arama saatleri ve varsa sesli kayıtlar şikayete eklenmelidir.

İnternet Dolandırıcılığı

İnternet dolandırıcılığı, sahte ilan, sahte alışveriş sitesi ya da sosyal medya üzerinden yapılan satış vaadi gibi biçimlerde karşımıza çıkar. Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması TCK 158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılık sayılabilir. İlan adresi, satıcı profili ve ödeme sayfası ekran görüntüsüyle birlikte saklanmalıdır. İnternet ilanında kapora alınarak yapılan dolandırıcılığa ilişkin bir Yargıtay kararı için ilanla kapora dolandırıcılığı incelemesine, bilişim yoluyla işlenen suçlar için bilişim suçları sayfasına bakılabilir.

Telegram Üzerinden Dolandırıldım Ne Yapmalıyım?

Telegram ya da benzeri mesajlaşma uygulamaları üzerinden yürütülen yatırım, iş ilanı veya kazanç vaadi kurgularında yazışmaların tamamı, karşı tarafın kullanıcı adı ve grup ya da kanal adı saklanmalıdır. Mesajlar karşı tarafça silinebileceğinden ekran görüntüleri gecikmeden alınmalıdır. Ödeme banka hesabına yapıldıysa bankaya bildirim ve şikayet adımları aynen uygulanır.

Havale ile Dolandırıldım Ne Yapmalıyım?

Havale, EFT ya da FAST ile para gönderildiğinde dekont, alıcı hesabın adı ve IBAN'ı paranın izinin sürülmesindeki en önemli bilgilerdir. Bankaya bildirim yapılırken işlemin tarihi, saati ve tutarı açıkça söylenmeli, bildirimin kayda alındığı teyit edilmelidir. Hesabını başkasına kullandıran kişilerin ceza sorumluluğu ve 7589 sayılı Kanunla getirilen indirim için 12. Yargı Paketi ve IBAN mağdurları yazısına bakılabilir. Kendini banka görevlisi gibi tanıtan kişiye şifre verilerek yapılan havaleye ilişkin bir Yargıtay kararı için banka görevlisi gibi tanıtılarak alınan şifre incelemesi okunabilir.

Yatırım veya Kripto Para Vaadiyle Dolandırıldım

Yüksek kazanç vaat eden yatırım grupları, sahte borsa ya da kripto para platformları üzerinden yürütülen dolandırıcılıkta para çoğu zaman önce bir banka hesabına, oradan bir kripto varlık hizmet sağlayıcısına aktarılır. Platformun adı ve internet adresi, hesabınızdaki bakiyeyi gösteren ekran görüntüleri, para yatırdığınız hesapların IBAN'ları ve varsa kripto cüzdan adresleri saklanmalıdır. CMK 128/A'daki askıya alma yolu kripto varlık hizmet sağlayıcılarını da kapsadığından, paranın aktarıldığı platform biliniyorsa bildirim gecikmeden o platforma da yapılmalıdır. Paranızı çekmek istediğinizde "önce vergi ya da komisyon ödeyin" denilerek ek ödeme istenmesi bu kurguların sık görülen bir aşamasıdır; böyle bir talep geldiğinde ek ödeme yapılmamalıdır.

Dolandırılmamak İçin Önlemler

Adalet Bakanlığı'nın dolandırıcılıktan korunma sayfası; banka şifreleri, telefon ve sosyal medya şifreleri ile kimlik bilgileri gibi özel bilgilerin kimseyle paylaşılmamasını ve şifrelerin düzenli olarak değiştirilmesini önermektedir. Para isteyen bir aramada görüşme sonlandırılmalı, kurumun resmi numarası ayrıca aranarak bilgi doğrulanmalıdır.

Bunlara ek olarak günlük hayatta şu önlemler dolandırıcılık riskini önemli ölçüde azaltır:

• Telefonla ya da mesajla gelen doğrulama kodlarını, kim isterse istesin kimseyle paylaşmayın; bankalar ve kamu kurumları bu kodları sormaz.
• İkinci el alışverişte kapora ya da ön ödeme istenirse ürünü görmeden ve satıcının kimliğini doğrulamadan para göndermeyin; platformun kendi güvenli ödeme sistemini kullanın.
• Mesajla gelen kargo, ceza, iade ya da kampanya bağlantılarına tıklamayın; işlemi kurumun resmi uygulaması veya internet sitesi üzerinden yapın.
• Kısa sürede yüksek kazanç vaat eden yatırım tekliflerinde, şirketin ve platformun yetkili olup olmadığını resmi kaynaklardan araştırmadan para yatırmayın.
• Hesabınızı, kartınızı ya da IBAN'ınızı ücret karşılığında veya iyi niyetle başkasının kullanımına vermeyin; bu davranış sizi de soruşturmanın tarafı yapabilir.
• Bankanızın mobil uygulamasında işlem bildirimlerini ve günlük transfer limitlerini kendi kullanımınıza göre ayarlayın.

Dolandırıldıktan Sonra Yapılan Hatalar

Dolandırıcılık mağdurunun ilk günlerde yaptığı bazı hatalar, paranın geri alınma ihtimalini düşürür ya da yeni bir zarara yol açar. Bunların başında, parayı geri getirme vaadiyle ücret isteyen kişilere ikinci kez para göndermek gelir.

• Paramı geri getiririz diyenlere ödeme yapmak: Kendini hacker, kurtarma uzmanı, avukat ya da kamu görevlisi olarak tanıtıp ücret karşılığında paranızı geri getireceğini söyleyen kişiler, aynı dolandırıcılığın ikinci aşaması olabilir. Paranın geri alınması savcılık, mahkeme ve el koyma gibi kanunda düzenlenen yollarla olur.
• Kayıtları almadan karşı tarafı engellemek: Engellenen ya da silinen hesaplardaki yazışmalara sonradan ulaşmak zorlaşabilir. Önce bütün ekran görüntüleri ve dışa aktarmalar alınmalıdır.
• Bildirimi yalnız telefonla yapmak: Bankaya yapılan telefon bildiriminin ardından aynı bilgiler yazılı olarak da iletilmeli, başvuru numarası saklanmalıdır.
• Şikayeti ertelemek: Hesap hareketleri ve iletişim kayıtları zamanla ulaşılması güç hale gelebilir; para da hesaptan hesaba aktarıldıkça izi zorlaşır.
• Kendi başına tahsile kalkışmak: Hesap sahibinin adresini bulup baskı yapmak ya da tehdit içeren mesaj göndermek, mağduru da şüpheli konumuna düşürebilir.
• Hesap sahibini doğrudan fail saymak: Paranın gittiği hesabın sahibi, hesabını başkasına kullandırmış bir kişi olabilir. Onun durumunu savcılık araştırır; iştiraki yalnız banka veya ödeme aracı bilgilerini başkasına vermekle sınırlı kalan kişinin cezası TCK 158/4 uyarınca yarı oranında indirilir. Bu ayrım, hukuk davasında kime karşı dava açılacağını da etkiler.

Dolandırıcılık ve Paranın Geri Alınması Hakkında Yargıtay Kararları

Yargıtay kararları, bankanın şüpheli işlemdeki özen yükümlülüğünü ve ceza mahkumiyetinin hukuk davasındaki etkisini göstermektedir. Aşağıdaki üç kararın tam metni, Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi'nden okunmuştur.

Şüpheli EFT İşleminde Bankanın Sorumluluğu

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin incelediği olayda, davacının cep telefonu hattı başka bir telefona yönlendirilmiş ve hesabından bilgisi dışında 100.000,00 TL EFT yapılmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi, bankanın işlemi şüpheli görmesine rağmen yeterli teyit almadan onayladığını belirterek davayı kabul eden kararı yerinde bulmuştur. Aşağıdaki alıntı, Yargıtay kararında aktarılan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesindendir.

Yargıtay, ilk derece mahkemesince verilen kararda bir isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararını kesin olarak ve oy birliğiyle onamıştır.

Kesinleşen Dolandırıcılık Mahkumiyetinin Hukuk Davasına Etkisi

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, taşınmaz satışıyla bağlantılı bir uyuşmazlıkta, davalıların dolandırıcılık suçundan verilen ve kesinleşen mahkumiyetini değerlendirerek davacının fazladan ödediği bedelin iadesine ilişkin kararı onamıştır. Aşağıdaki alıntı Dairenin kendi değerlendirmesindendir.

Ceza Davasının Bekletici Mesele Yapılması

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin onadığı bir başka kararda ilk derece mahkemesi, resmi şekle uyulmadan yapılan taşınmaz satışında ödenen bedelin sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre iadesi istenen davada, ağır ceza mahkemesindeki dolandırıcılık davasını bekletici mesele yapmış ve o dosyanın kesinleşmesinden sonra karar vermiştir. Aşağıdaki alıntı, Yargıtay kararında aktarılan ilk derece mahkemesi gerekçesindendir; Daire kararı usuli kazanılmış hak gerekçesiyle onamıştır.

Avukat Desteği Ne Zaman Gerekir?

Şikayet için avukat zorunlu değildir; ancak tutarın yüksek olduğu, birden fazla hesap ve kişinin bulunduğu ya da bankanın sorumluluğunun tartışıldığı olaylarda avukat desteği önem kazanır. Soruşturmanın takibi, katılma talebi, uzlaşma teklifinin değerlendirilmesi ve hukuk davasının zamanlaması birlikte planlanmalıdır.

Bu tür dosyalarda avukatın üstlendiği işler genellikle şunlardır:

• Şikayet dilekçesinin olguları ve nitelikli halleri eksiksiz gösterecek biçimde hazırlanması
• Banka kayıtlarının, hesap sahiplerinin ve iletişim kayıtlarının araştırılması için savcılığa delil toplama talebinde bulunulması
• Vekil aracılığıyla soruşturma belgelerinin incelenmesi ve dosyanın düzenli takibi
• Uzlaştırma teklifinde edimin ve tazminat davası açma hakkına etkisinin değerlendirilmesi
• Takipsizlik kararına süresi içinde itiraz edilmesi, dava açılırsa katılma talebinde bulunulması
• Faile, hesap sahibine ya da bankaya karşı hukuk davasının ve ihtiyati haczin zamanlamasının planlanması

Dolandırıldım ne yapabilirim diye düşünen kişinin dosyası, olayın türüne, paranın izine ve elindeki delillere göre farklı bir yol izleyebilir. YBS Hukuk bürosu, dolandırıcılık soruşturmalarında şikayet, katılma ve paranın geri istenmesi süreçlerinde hukuki destek vermektedir.

Kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m.12, 128, 128/A, 158, 172, 173, 234, 237, 253, 260)
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (m.66, 73, 157, 158, 159, 167, 168)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.49, 72, 74, 77, 82)
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (m.257)
• Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi: Dolandırıcılık
• Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi: İhbar Hatları
• Emniyet Genel Müdürlüğü: İletişim Yoluyla Dolandırıcılık
• e-Devlet: Siber Güvenlik Başkanlığı İnternet İhbar Başvurusu